FORUM OKRĘTOWE: Reforma Państwowej Inspekcji Pracy przyjęta przez parlament

11 marca 2026 roku w siedzibie Centrum Technik Okrętowej w Gdańsku przedstawiciele podmiotów zrzeszonych w Forum Okrętowym zapoznali się z założeniami reformy Państwowej Inspekcji Pracy. Następnego dnia Sejm i Senat przyjęły ustawę, wprowadzającą nowe przepisy.

Nie był to jedyny temat spotkania związku pracodawców FORUM OKRĘTOWE w CTO. Wiele uwagi poświęcono także wykorzystaniu środków UE na badania i rozwój w polskim przemyśle okrętowym, w tym programowi Shipyard of the Future, o czym pisaliśmy wcześniej.

Reformie Państwowej Inspekcji Pracy poświęcono drugą część spotkania. Była to kontynuacja wcześniejszych spotkań Forum Okrętowego, na których szczegółowo omawiano ten temat.

Po ostatniej interwencji premiera i burzliwych negocjacjach wewnątrz rządu, wielu sądziło, że temat „umarł” i już nie wróci. Nic z tych rzeczy – Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało kolej wersję reformy PIP, którą na spotkaniu szczegółowo omówiła Edyta Defańska-Czujko, Adwokat-Partner z kancelarii Deloitte Legal, Gizicki i Wspólnicy sp.k.

Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy wprowadza nowe instrumenty kontroli dotyczące prawidłowości stosowania umów cywilnoprawnych, w tym w szczególności współpracy B2B (business-to-business).

Kluczową zmianą jest możliwość stwierdzania przez Państwową Inspekcję Pracy istnienia stosunku pracy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w ocenie inspektora współpraca realizowana na podstawie umowy cywilnoprawnej spełnia przesłanki stosunku pracy określone w art. 22 Kodeksu pracy.

W praktyce oznacza to, że inspektor będzie mógł – w toku kontroli – uznać daną relację za stosunek pracy i określić podstawowe warunki zatrudnienia – takie jak wymiar czasu pracy czy wynagrodzenie.

Nowe przepisy wprowadzą także szereg innych istotnych zmian, które mogą mieć znaczenie dla przedsiębiorców, w szczególności:

• możliwość nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności w określonych sytuacjach – co w praktyce może oznaczać konieczność stosowania skutków decyzji jeszcze przed zakończeniem sporu sądowego,

• ograniczenia w zakresie wypowiadania lub rozwiązywania współpracy z osobą objętą postępowaniem – w trakcie postępowania relacja może podlegać ochronie zbliżonej do ochrony pracowniczej,

• szybsze i bardziej sformalizowane postępowania sądowe – wprowadzono m.in. obowiązek przedstawienia większości argumentów i dowodów już na początku sprawy (w odwołaniu od decyzji, tzw. prekluzja dowodowa), co ma przyspieszyć rozstrzyganie sporów,

• szerszą wymianę informacji pomiędzy PIP, ZUS oraz Krajową Administracją Skarbową, w tym wykorzystanie systemów analizy ryzyka do identyfikowania podmiotów, które mogą być objęte kontrolą.

Ze szczegółami można zapoznać się w prezentacji po kliknięciu w ilustrację poniżej:

- Choć w toku prac legislacyjnych wprowadzono pewne rozwiązania łagodzące wcześniejsze propozycje, projekt nadal oznacza istotne rozszerzenie kompetencji kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy i może mieć znaczący wpływ na praktykę stosowania umów cywilnoprawnych – powiedziała Edyta Defańska-Czujko.

- Z perspektywy przedsiębiorstw – w tym również firm z branży okrętowej i offshore – zmiany te mogą mieć istotne znaczenie dla sposobu organizacji współpracy z osobami fizycznymi, w szczególności w modelach projektowych, kontraktowych oraz B2B, które są powszechnie stosowane w sektorze.

- Dlatego pracodawcy, chcąc uniknąć negatywnych konsekwencji kontroli PIP, nie powinni zwlekać, ale zacząć już dziś dobrze przygotowywać się na nadchodzące zmiany poprzez:

• dokonanie przeglądu istniejących umów, na podstawie których zatrudniają pracowników/współpracowników i odpowiednio wcześniej dokonać zmian w modelu współpracy z nimi,
• przygotowanie szkoleń działów kadr i prawnych na temat spodziewanych zmian, oraz opracowanie planu działania na wypadek kontroli PIP,
• przygotowanie procedury, aby umożliwić szybką reakcję w przypadku otrzymania decyzji inspektora Państwowej Inspekcji Pracy.

- Większość nowych regulacji ma wejść w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy. Czasu pozostało naprawdę niewiele – podsumowała Edyta Defańska-Czujko.

Komentując tę część spotkanie dyrektor Biura Związku Pracodawców FORUM OKRĘTOWE Ireneusz Karaśkiewicz powiedział:

- Biorąc pod uwagę płynność, z jaką przeszedł ten projekt ustawy o reformie Państwowej Inspekcji Pracy przez parlament – przy głosach opozycji w przytłaczjącej większości wstrzymujących się – należy spodziewać się podpisu Pana Prezydenta.

- Trzymiesięczne vacatio legis skutkuje tym, że nowe uprawnienia inspektorów PIP - w tym prawo do nakazowego przekształcania umów B2B w etaty - wejdą w życie najpóźniej do 30 czerwca 2026.

- Drugi problem, z którym będziemy musieli się zmierzyć, gdy inspektorzy PIP zaczną wydawać decyzje o przekształceniu umów np. B2B w umowę o pracę wynika z ograniczenia kodeksowego zawierania umów czasowych do trzech, z pewnymi tylko wyjątkami.

- Jeżeli pracodawca – a dotyczy to wielu małych i średnich firm w przemyśle, nie tylko stoczniowym – działa w systemie projektowym i ma pracę, powiedzmy, na np. 9 miesięcy w roku. Co taki pracodawca ma zrobić z pracowniami przez pozostałą jego część, mając zatrudnionych ich na etacie decyzją inspektora PIP? Nie wszystkie firmy mają komfort pełnego obłożenia zamówieniami, szczególnie teraz, gdy koniunktura w wielu obszarach gospodarki osłabła i wiele z nich działa od projektu do projektu, z częstymi przerwami.

- Niestety, ustawa o reformie Państwowej Inspekcji Pracy została wymyślona przez polityków – mam prawo tak przypuszczać – nie do końca znających realia panujące w gospodarce, a w szczególności w przemyśle, gdzie możliwość elastycznego zatrudniania jest często warunkiem przetrwania firmy i miejsc pracy.

Ireneusz Karaśkiewicz

Dyrektor Biura Związku Pracodawców FORUM OKRĘTOWE
EU Transparency Registration Number - REG 0133338100106-19

Zdjęcia: Sławomir Lewandowski/PortalMorski.pl