Żegluga krótkiego zasięgu w świadomości społecznej nadal pozostaje w cieniu żeglugi dalekomorskiej. Hasło „transport morski” prawie automatycznie przywodzi bowiem na myśl transoceaniczne jednostki kursujące pomiędzy kontynentami. Tymczasem, żegluga krótkiego zasięgu od lat docenia jest przez Unię Europejską, stale poszukującą nowych sposobów transportu towarów pomiędzy państwami członkowskim. Transport morski uznany został przez Unię za idealny środek do odciążenia mocno eksploatowanej sieci autostrad. Po pierwsze, jest on daleko bardziej wydajny ekonomicznie - i nie chodzi tu tylko o same koszty energii niezbędnej do przewiezienia jednej tony ładunku - ale również o koszty wykorzystywanej w tej gałęzi transportu infrastruktury. Powyższe koszty ulegają dalszemu zmniejszeniu w związku z długą oraz korzystnie ukształtowaną linią brzegową Europy. Po drugie, z uwagi na wysoki poziom technologiczny państw członkowskich, w tym w szczególności stan techniczny używanych do przewozu jednostek oraz zaawansowanie systemów ratownictwa, w europejskich warunkach żegluga krótkiego zasięgu jest stosunkowo bezpieczna. Wreszcie - co z uwagi na przysłowiową już proekologiczność państw „Starej Europy” nie jest kwestią drugorzędną - transport morski powoduje mniejsze zanieczyszczenie środowiska naturalnego Co2.
Wszystkie wyliczone powyżej elementy spowodowały, że według danych przytoczonych w Komunikacie Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów, pt. „Strategiczne cele i zalecenia w zakresie polityki transportu morskiego EU do 2018 r.” żegluga morska bliskiego zasięgu przetransportowała w ostatnich latach blisko 40 % wszystkich ładunków przewożonych na terenie Europy. Co więcej, pomimo panującego obecnie kryzysu gospodarczego Komisja w swoim dokumencie przewiduje, iż do 2018 transport morski w krajach Unii „wzrośnie z 3,8 mld ton w 2006 r. do około 5.3 mld ton w 2018 r. Aby doprowadzić do wzrostu przewożonego tonażu na założonym poziomie Komisja planuje podjąć całą serię konkretnych działań.
Podstawowym zamiarem jest rozbudowa istniejącej infrastruktury portowej, w tym w szczególności terminali portowych oraz sieci dróg dojazdowych. Powyższe ma być realizowane w ramach koncepcji tzw. „autostrad morskich”, definiowanych w Zielonej Księdze pt. „W kierunku lepiej zintegrowanej transeuropejskiej sieci transportowej w służbie wspólnej polityki transportowej” jako „system zintegrowanych, wysokowydajnych multimodalnych usług transportowych „od drzwi do drzwi” obejmujących element transportu morskiego”. Pozyskanie środków niezbędnych do dokonania planowanych inwestycji ma być realizowane między innymi poprzez objęcie „autostrad morskich” programem transeuropejskiej sieci transportowej TEN-T. Należy zaznaczyć, iż rozbudowa trzech sieci transeuropejskich (poza TEN-T, należą do nich również: sieć energetyczna TEN-E oraz sieć telekomunikacyjna e-TEN) jest jednym z najbardziej prestiżowych, a co za tym idzie najlepiej finansowanych, przedsięwzięć w Unii. Jak podało Ministerstwo Infrastruktury w latach 1995-1999 na rozwój sieci transeuropejskich Unia przeznaczyła 2 345 mln EUR, w latach 2000-2006 była to już kwota 4 600 mln EUR, zaś w okresie 2007-2013 na cele rozwoju samej tylko sieci TEN-T ustanowiony został budżet w wysokości 8 013 mln EUR1. Co więcej, inwestycje z zakresu „autostrad morskich” są także finansowane w ramach programu Marco Polo, którego celem jest zmniejszenia negatywnego wpływu transportu na środowisko naturalne poprzez redukcję przewozu ładunków transportem drogowym i rozwój transportu intermodalnego.
Komisja zamierza również doprowadzić do utworzenia tzw. „pozbawionej barier europejskiej przestrzeń dla transportu morskiego”. W Komunikacie do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów dotyczącym prac nad wspomnianą „przestrzenią pozbawioną barier” Komisja przyznała, iż obecnie „wewnętrzny morski transport towarowy obciążony jest kosztami przestrzegania przepisów administracyjnych, negatywnie wpływającymi na jego atrakcyjność jako sposobu transportu towarów w ramach rynku wewnętrznego”. W konsekwencji stwierdzono, iż należy wyeliminować lub przynajmniej uprościć wszelkie niepotrzebnie skomplikowane, dublujące się i niezharmonizowane: procedury (pojęcie to obejmuje działania wynikające wprost z obowiązujących przepisów) oraz praktyki (rozumiane jako rzeczywiste działania władz nie koniecznie znajdujące bezpośrednie oparcie w przepisach) administracyjne w transporcie morskim bliskiego zasięgu. Narzędziem umożliwiającym osiągnięcie wspomnianego celu jest przed wszystkim elektroniczny monitoring ruchu statków w oparciu o systemy: automatycznej identyfikacji (AIS), kontroli ruchu statków (VTS) i systemy zarządzania ruchem statków morskich i usługami informacyjnymi (VTMIS), wykorzystujące informacje uzyskiwane z systemów AIS, z radarów nabrzeżnych oraz z nasłuchu radiowego. Komisja planuje także dokonanie w bieżącym roku szeregu modyfikacji przepisów mających na celu ułatwianie przewozu pomiędzy Unijnymi portami towarów wspólnotowych, uproszczenie przepisów w zakresie przewozu towarów niebezpiecznych oraz dalsze usprawnianie procedur odpraw produktów zwierzęcych i roślinnych.
Wreszcie, Komisja przewiduje użycie ekonomicznych instrumentów cenotwórczych (w tym podatków, opłat publicznoprawnych, czy system handlu emisjami) „do ustalenia takiej ceny za usługi wewnątrzunijnego transportu morskiego, która zachęci użytkowników do korzystania z żeglugi morskiej bliskiego zasięgu”. Jednocześnie, stosując zapewne ten sam wachlarz środków, planowane jest stworzenie „warunków umożliwiających przyciągnięcie inwestycji do sektora portowego”.
Przedstawione przez Unię Europejską dane wskazują, iż żegluga krótkiego zasięgu już dziś jest ważnym ogniwem europejskiej polityki transportowej. Co równie istotne, z opublikowanych dokumentów wynika, iż Komisji zamierza jeszcze bardziej umocnić pozycję wspomnianego rodzaju żeglugi, przyznając jej kluczowe znaczenie w ciągle rozbudowywanej transeuropejskiej sieci transportowej. Jeżeli deklarowane działania zostaną rzeczywiście zrealizowane żegluga krótkiego zasięgu może stać się nieodzowna dla wewnętrznej wymiany towarowej, a związane z nią inwestycje będą istotnym środkiem pobudzającym unijny wzrost gospodarczy.
Andrzej Oryl - autor jest radcą prawnym w Marek Czernis Kancelaria Radcy Prawnego.
__________________________
1 Dane opublikowano na stronie ministerstwa pod adresem: http://www.mi.gov.pl/2-4828315ea96e7-3628-p_1.htm. Pod tym samym adresem można również uzyskać bardzie wyczerpujące informacje na temat sieci transeuropejskich.
{jathumbnail off}
Żegluga
Żegluga krótkiego zasięgu w polityce transportowej Unii Europejskiej
25 marca 2010 |
USD
EUR
CHF
GBP