Podatki marynarskie: od 01.01.2027 r. jednak zwolnienie z PIT dla marynarzy

Z dniem 10 września 2026 roku zmianie uległa ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych w zakresie zwolnienia z Pit dla marynarzy m.in. art. 21 ust 1 pkt 23 c. Zgodnie z przepisami przejściowymi zmiany stosuje się do dochodów uzyskanych, począwszy od dnia 1 stycznia roku następującego po roku, w którym Komisja Europejska wydała pozytywną decyzję o zgodności pomocy publicznej z rynkiem wewnętrznym, i obowiązują w okresie obowiązywania tej decyzji. Decyzja z dnia 04.09.2026 r. o niewnoszeniu sprzeciwu do zmian w istniejącym już programie i przedłużenia jego trwania do dnia 31.12.2036 roku gwarantuje zmianę przepisów dot. Opodatkowania marynarzy od 01.01.2027 r.

Decyzja Komisji Europejskiej

W dniu 4 września 2026 roku Komisja Europejska w decyzji o sygn. akt SA.123507 („Prolongation and amendment of the Polish seafarers scheme”) nie wniosła sprzeciwu wobec modyfikacji oraz przedłużenia polskiego programu wsparcia dla marynarzy, uznając go za zgodny z rynkiem wewnętrznym Unii Europejskiej na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE.

Zgodnie z treścią decyzji „program ten dotyczy zwolnienia z podatku dochodowego dla marynarzy pracujących na statkach morskich podnoszących banderę państwa członkowskiego UE lub państwa należącego do EOG. Celem pomocy jest polepszenie pozycji konkurencyjnej armatorów statków podnoszących banderę państwa członkowskiego UE lub państwa należącego do EOG względem armatorów statków podnoszących tzw. wygodne bandery. Obniżenie kosztów pracy marynarzy zatrudnionych na statkach podnoszących banderę państw UE/EOG ma stanowić przesłankę do ograniczenia negatywnego zjawiska wyrejestrowywania statków z rejestrów statków w UE/EOG i przenoszenia ich do rejestrów tzw. wygodnych bander, a tym samym do złagodzenia problemu ostrej międzynarodowej konkurencji ze strony krajów, w których obowiązują niskie stawki podatkowe.

Zgłoszenie dokonywane przez władze polskie miało na celu:

1. a) objęcie programem marynarzy nieposiadających obywatelstwa państwa UE/EOG (z wyjątkiem marynarzy wykonujących pracę na statkach świadczących regularne usługi pasażerskie między portami państw członkowskich UE);
2. b) zniesienie warunku wykonywania pracy przez co najmniej 183 dni w roku na statkach używanych w międzynarodowej żegludze morskiej;
3. c) poszerzenie zakresu kwalifikujących się statków, na których pracują marynarze, na statki wykorzystywane do ratownictwa pełnomorskiego, układania rurociągów, do budowy lub obsługi instalacji morskich, a także będących kablowcami, statkami badawczymi lub dźwigami pływającymi.

Władze polskie potwierdziły, że wszystkie pozostałe warunki obowiązujące w ramach istniejącego programu pomocy pozostają niezmienione.

 Przedłużenie istniejącego programu pomocy do dnia 31 grudnia 2036 r. oraz zmiana jego budżetu nie wpływają na ocenę Komisji, zgodnie z którą środek jest zgodny z warunkami określonymi w wytycznych w sprawie transportu morskiego, jak wskazano w sekcji 3.2 decyzji z 2019 r.. Rozszerzenie istniejącego programu pomocy na marynarzy nieposiadających obywatelstwa państwa UE/EOG (z wyjątkiem marynarzy wykonujących pracę na statkach świadczących regularne usługi pasażerskie między portami państw członkowskich UE) oraz zniesienie obowiązku wykonywania pracy marynarza przez co najmniej 183 dni w roku na statkach używanych w międzynarodowej żegludze morskiej są zgodne z sekcją 3.2 wytycznych w sprawie transportu morskiego. Komisja zauważa również, że dzięki tym zmianom program upodobni się do programów pomocy innych państw członkowskich zgodnie z sekcją 3.2 wytycznych w sprawie transportu morskiego. Komisja zauważa ponadto, że statki, o których mowa w motywie, są statkami, które Komisja uznała już w swojej praktyce decyzyjnej za statki kwalifikujące się do celów programów pomocy państwa na podstawie wytycznych w sprawie transportu morskiego. W związku z tym włączenie tych statków nie wpływa na ocenę Komisji, zgodnie z którą środek jest zgodny z warunkami określonymi w wytycznych w sprawie transportu morskiego.”

Ostateczne brzmienie przepisów polskiej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych

Art. 21 ust 1 pkt 23 c ustawy o PIT

Dochody marynarzy uzyskane z tytułu pracy na statkach morskich podnoszących banderę państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa należącego do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, używanych do przewozu ładunku lub osób w żegludze międzynarodowej lub wykorzystywanych do ratownictwa pełnomorskiego, układania rurociągów, do budowy lub obsługi instalacji morskich, a także będących kablowcami, statkami badawczymi lub dźwigami pływającymi, z wyjątkiem pracy wykonywanej:

1. na holownikach, na których mniej niż 50 % czasu pracy faktycznie wykonywanej przez holownik w ciągu roku stanowił przewóz ładunku lub osób drogą morską,
2. na pogłębiarkach, na których mniej niż 50 % czasu pracy faktycznie wykonywanej przez pogłębiarkę w ciągu roku stanowił transport morski,
3. na statkach świadczących regularne usługi pasażerskie między portami państw członkowskich Unii Europejskiej, w tym promach typu ro-ro, przez marynarzy niebędących obywatelami państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa należącego do Europejskiego Obszaru Gospodarczego;

Art. 21 ust 35 ustawy o PIT

Zwolnienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 23c, ma zastosowanie pod warunkiem złożenia urzędowi skarbowemu, o którym mowa w art. 45 ust. 1b, nie później niż przed upływem terminu określonego w art. 45 ust. 1:

• w przypadku pracy na statku podnoszącym polską banderę - zaświadczenia, o którym mowa w art. 85 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o pracy na morzu;
• w przypadku pracy na statku podnoszącym inną, niż polska, banderę - zaświadczenia armatora, kapitana działającego w imieniu armatora lub agencji zatrudnienia, o której mowa w art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o pracy na morzu, zawierającego:

1. imię i nazwisko marynarza, jego adres zamieszkania i numer PESEL, a w przypadku jego braku - numer dokumentu potwierdzającego tożsamość,
2. informację o wykonywaniu pracy na statku spełniającym wymagania, o których mowa w ust. 1 pkt 23c, przez marynarza, którego dotyczy zaświadczenie, z podaniem nazwy i bandery statku,
3. informację o kwocie przychodu marynarza z tytułu pracy u armatora,
4. informacje dotyczące armatora obejmujące:

– imię i nazwisko lub nazwę,

– adres miejsca zamieszkania albo adres siedziby,

– numer identyfikacji podatkowej lub zagraniczny numer identyfikacyjny podatnika,

– formę prawną.

Przesłanki do zwolnienia z PIT od 01.01.2027 roku

Aby marynarz kwalifikował się do zwolnienia z PIT musi spełnić łącznie następujące przesłanki:

1. a) wykonywanie pracy jako marynarz zgodnie z MLC;
2. b) wykonywanie pracy na statku;
3. c) bandera statku UE/EOG;
4. d) statki są używane do przewozu ładunku lub osób w żegludze międzynarodowej lub wykorzystywane do ratownictwa pełnomorskiego, układania rurociągów, do budowy lub obsługi instalacji morskich, a także statki będące kablowcami, statkami badawczymi lub dźwigami pływającymi (z wyjątkiem : opodatkowania pracy na holowniku czy pogłębiarce, na których mniej niż 50% czasu pracy faktycznie wykonywanej w ciągu roku stanowił transport morski oraz na statkach świadczących regularne usługi pasażerskie między portami państw członkowskich Unii Europejskiej, w tym promach typu ro-ro, przez marynarzy niebędących obywatelami państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa należącego do Europejskiego Obszaru Gospodarczego);
5. e) podatnik otrzyma od armatora/kapitana/agencji stosowne zaświadczenie, które jest podstawa do zwolnienia z PIT.

Kluczowe zmiany – analiza praktyczna

Brak obowiązku przepracowania minimum 183 dni na statku – bardzo dobra zmiana. Marynarz spełniający wszelkie przesłanki zwolnienia tracił tą możliwość w przypadku przebywania kilku dni mniej na burcie, co w większości przypadków nie zależało od niego, tylko od aranżacji podmian na burcie.

Zachowana zostaje bandera UE/EOG – oznacza to, że większość marynarzy zatrudnionych na statkach podnoszących bandery państwa trzeciego (pomimo spełnienia innych przesłanek) nie będzie kwalifikowało się do zwolnienia z PIT. Jest to przesłanka, na którą żaden z marynarzy nie ma osobiście w pływu, a ponosi jej konsekwencje w swojej sferze podatkowej. 

Przeznaczenie statku – rewolucyjna zmiana, ale czy na pewno? Ustawodawca nie zdecydował się na wydanie interpretacji ogólnej w zakresie określenia pojęcia transportu/komunikacji międzynarodowej, która precyzowałaby wszelkie wątpliwości w zakresie interpretacji łączących Polskę z innymi Państwami umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. A contrario, stworzył katalog statków, kwalifikujących się do zwolnienia z PIT w Polsce. Oznacza to jedno – ustawodawca uznał, że wszystkie osoby zatrudnione na tych statkach podlegają pełnemu opodatkowaniu w Polsce wg zasad ogólnych, ale na mocy polskich przepisów, będzie przysługiwało im zwolnienie z PIT od 01.01.2027 roku. Czy jest to korzystny zabieg dla marynarzy – patrząc pobieżnie – tak. Jednakże przyglądając się dokładnie – nie. Kwestią dyskusyjną obecnie jest uznanie, czy dany statek jest eksploatowany w transporcie/komunikacji międzynarodowej. Każda umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania wskazuje, że tylko statki eksploatowane w kabotażu jednego z Państw-Strony Konwencji nie spełniają przesłanki wykonywania pracy w transporcie/komunikacji międzynarodowej. Wydanie jednoznacznej interpretacji w tym zakresie byłoby rozwiązaniem wszelkich problemów podatkowych marynarzy zatrudnionych w branży offshore. Natomiast zmiana w zakresie zwolnienia z PIT (w u.p.d.o.f) świadczy o zupełnie innym mechanizmie działania – a mianowicie – uznanie dochodu z pracy na statku offshore jako dochodu podlegającego w Polsce pełnemu opodatkowaniu wg zasad ogólnych – ale przy spełnieniu szeregu przesłanek (łącznie), w tym bandery statku, kwalifikuje marynarza do ubiegania się o zwolnienie z PIT. Jest to kolejna sytuacja, w której zwolnienie z PIT nie zależy od marynarza, tylko od sytuacji faktycznej, w której aktualnie się znajduje.

Obywatelstwo – zmiana nie rozróżnia obywatelstwa UE/EOG i obywatelstwa państwa trzeciego, w związku czym dla określenia sytuacji podatkowej bierzemy polskie przepisy o miejscu zamieszkania dla celów podatkowych. Kwestia ta budzi wątpliwości, nie prawne, a społeczne. Wynika z niej, że każda osoba (nawet obcokrajowiec) posiadający miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w Polsce może skorzystać ze zwolnienia a polski obywatel w przypadku pracy na statku pływającym pod bandera Panamską już nie.

Wnioski  

Zmiana ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych od 01.01.2027 roku jest ogólnie uznana za zmianę dobrą, ale pomija polskich obywateli, zatrudnionych na statkach specjalistycznych, które nie podnoszą bandery UE/EOG. Sytuacja tych marynarzy będzie już rozstrzygnięta – skoro dochody marynarzy zatrudnionych na tożsamych statkach kwalifikowane są jako opodatkowane w Polsce wg zasad ogólnych (tylko wtedy może mieć zastosowane zwolnienie z PIT) to dochody marynarzy zatrudnionych na statkach podnoszących banderę państwa trzeciego będą podlegać pełnemu opodatkowaniu w Polsce z uwagi na brak możliwości zastosowania konkretnej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Jedyną możliwą opcją dla marynarzy zatrudnionych na statkach offshore (bez względu na różnice wynikające z bandery) jest wprowadzenie jednolitej definicji eksploatacji statku w komunikacji/transporcie międzynarodowym, bazując oczywiście na zaproponowanej definicji dla zwolnienia z PIT dla marynarzy offshorowych.  Wprowadzając taka linię interpretacyjną, obejmującą wszelkie statki typu offshore, marynarze będą mogli, bezkolizyjnie, stosować przepisane prawem instrumenty, w tym zastosowanie ulgi abolicyjnej jak dotychczas.