W środę 4 marca 2026 roku o godz. 13:00 w trakcie konferencji prasowej Komisji Europejskiej ma zostać opublikowana długo wyczekiwana przez branżę stoczniową w Europie i w Polsce Morska Strategia Przemysłowa Unii Europejskiej.
W chwili obecnej 80 proc. handlu UE zależy od transportu morskiego. Jednocześnie ponad 90 proc. tonażu floty potrzebnej do transportu towarów zamawiana jest przez europejskich armatorów w stoczniach położonych na Dalekim Wschodzie, głównie w Chinach.
Powoduje to uzależnienie gospodarki morskiej – czyli fundamentów niezależności, dobrobytu i bezpieczeństwa Europy – od tamtego regionu świata w stopniu podobnym do uzależnienia gospodarki Europy od importu metali ziem rzadkich.
Europa utrzymała wiodącą pozycję w produkcji statków zaawansowanych technicznie i w dostawach mechanizmów i wyposażenia okrętowego, ale również te obszary są zagrożone przez dalekowschodnią konkurencję.
Potrzebny jest przemyślany sposób działania, czyli strategia, która umocni Europę w obszarach, w których dominuje, oraz spowoduje odzyskanie produkcji typów statków kluczowych dla jej bezpieczeństwa. Takimi – obok innych jednostek – są promy Ro-Pax , które mają odegrać kluczową rolę w szybkim i efektywnym transporcie wojska, pojazdów i sprzętu w rejony objęte wojną.
O stworzenie takiej strategii od wielu lat zabiegają środowiska związane z przemysłem okrętowym. Bardzo aktywne w jej tworzeniu było SEA Europe – europejska organizacja zrzeszająca pracodawców okrętowych z całej Europy, a w jej ramach – Związek Pracodawców FORUM OKRĘTOWE, który aktywnie współpracował z SEA Europe i Komisją Europejską na wszystkich etapach tworzenia tejże strategii.
Czym jest Morska Strategia Przemysłowa Unii Europejskiej?
Morska Strategia Przemysłowa UE (EU Maritime Industrial Strategy – EMIS) to nowa inicjatywa Unii Europejskiej ustanawiająca kompleksowe ramy polityczne mające na celu odbudowę i wzmocnienie konkurencyjności europejskiego sektora technologii morskich – w tym przemysłu stoczniowego. Jej zasadniczym celem jest zapewnienie autonomii strategicznej Unii Europejskiej.
EMIS to plan działania określający wizję i definiujący priorytety, po którym mają nastąpić szczegółowe regulacje prawne i działania na szczeblu krajowym.
W prace nad dokumentem oprócz Komisji Europejskiej aktywnie zaangażowały się organizacje branżowe reprezentujące szerokie spektrum branży morskiej, w tym przemysłu stoczniowego i armatorów.
Przełom w podejściu do przemysłu stoczniowego
Morska Strategia Przemysłowa UE jest odpowiedzią na błyskawicznie zachodzące zmiany geopolityczne oraz rosnącą dominację państw azjatyckich w sektorze budowy statków. Unia Europejska wreszcie uznała przemysł stoczniowy za fundament suwerenności gospodarczej, energetycznej i obronnej Europy.
To bezprecedensowy i pierwszy tego typu dokument w historii Unii Europejskiej, pod wieloma względami przełomowy. Uznaje przemysł stoczniowy i żeglugę za strategiczne branże dla suwerenności Europy, w tym dla bezpieczeństwa gospodarczego, energetycznego, dobrobytu, odporności i obrony.
Fundamentalną zmianą jest nowa rola rządów poszczególnych państw członkowskich UE. Dotąd Komisja Europejska ortodoksyjnie stała na straży zakazu ich angażowania się na wspólnym europejskim rynku. Beneficjentem takiego podejścia byli nasi globalni konkurenci z Dalekiego Wschodu, obficie korzystający z pomocy rządów swoich krajów w rozwój i ochronę przemysłu stoczniowego.
Morska Strategia Przemysłowa UE zmienia dotychczasowe podejście i angażuje rządy poszczególnych państw członkowskich UE w rozwój przemysłu technologii morskich. Idzie nawet dalej: strategia stanowi de facto ustrukturyzowany plan działania, wymagający wspólnych działań wszystkich interesariuszy przemysłu morskiego, w tym instytucji UE, rządów państw członkowskich, regionów, przemysłu, partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego, z rozpisanymi dla nich konkretnymi rolami, opisanymi w ostatnim rozdziale Strategii.
Co zawiera dokument UE?
Morska Strategia Przemysłowa UE strukturalnie podzielona została na 3 główne pionowe filary w następującej kolejności:
- Przemysł stoczniowy (Built, equip and repair)
- Armatorzy i flota (Transport and connect)
- Bezpieczeństwo (Secure and protect)
oraz na 3 poziome czynniki umożliwiające realizację zawartych w filarach przedsięwzięć:
- Dostęp do innowacji (Access to innovation)
- Dostęp do finansowania i inwestycji (Access to finance and investment)
- Dostęp do umiejętności i wysokiej jakości pracy (Access to skills and uality Jobs)
Każdy z nich zawiera plany konkretnych przedsięwzięć, a rozdziały kończą się wylistowaniem tak zwanych przedsięwzięć flagowych.
Dokument jest pod wieloma względami nowatorski i wprowadza istotne zmiany do dotychczasowego podejścia Unii Europejskiej do przemysłu stoczniowego.
Strategia ma być skutecznie wdrożona
W tym celu Komisja Europejska powoła tzw. Maritime Board, w skład którego wejdą wspomniani wyżej interesariusze. Jego zadaniem będzie nadzór nad wdrożeniem Strategii oraz ewentualne jej modyfikacje do zmieniających się wyzwań. W ślad za ogłoszoną Strategią powinny pójść konkretne regulacje prawne, których implementację będzie również nadzorować.
Odbudowa przemysłu stoczniowego w Europie wymaga ścisłej współpracy rządów, samorządów z podmiotami prywatnymi. W tym celu Komisja Europejska powoła tzw. EU Waterborn Industrial Sovereignty Forum, w skład którego wejdą między innymi przedstawiciele władz krajowych, samorządów oraz przemysłu stoczniowego.
Zadaniem tego Forum będzie znoszenie barier rozwojowych dla branży stoczniowej, identyfikacja potrzeb inwestycyjnych w świetle zmieniającego się popytu, w tym popytu kreowanego przez zamówienia publiczne w poszczególnych krajach.
Kluczowe będzie finansowanie
Europejski Fundusz Konkurencyjności (European Competitiveness Fund), który ma być powołany do finansowania przedsięwzięć w strategicznych technologiach, obejmie również przemysł morski, w tym finansowanie budowy statków w stoczniach europejskich.
W finansowanie budowy statków w Europie mocniej zostanie zaangażowany Europejski Bank Inwestycyjny (European Investment Bank – EIB) w formie kredytów i gwarancji kredytowych.
Nowością jest silna zachęta Komisji Europejskiej dla rządów krajów członkowskich Unii Europejskiej i władz regionalnych do zaangażowania się w finansowanie projektów morskich poprzez dedykowane programy i krajowe instytucje finansowe.
Morska Strategia Przemysłowa Unii Europejskiej zawiera wiele punktów, o które zabiegało FORUM OKRĘTOWE. Jednym z nich jest powrót do Europy budowy promów pasażersko-samochodowych, w którym to obszarze polskie stocznie i firmy mają solidne kompetencje.
Program wsparcia budowy promów podwójnego przeznaczenia
Zapowiedź stworzenia takiego programu zawarta została w 3. filarze Morskiej Strategii Przemysłowej UE dedykowanej obronności (Secure & Protect), w podrozdziale dotyczącym wspierania mobilności wojskowej.
Promy Ro-Pax – takie jak wybudowany ostatnio w Polsce – mają odegrać kluczową rolę w szybkim i efektywnym transporcie wojsk, pojazdów i sprzętu w rejony objęte wojną. W tym celu opracowane zostaną specjalne standardy dla tego typu jednostek, które powinny być przystosowane do szybkiej instalacji sprzętu o zastosowaniu wojskowym, zgodnie ze standardami NATO i Europejskiej Agencji Obrony.
Zapotrzebowanie na tego typu jednostki, które stwarza obecna sytuacja geopolityczna, spotyka się z możliwościami polskiego przemysłu stoczniowego. Mamy kompetencje w tym obszarze i właściwie z niejako „z marszu” Polska może być beneficjentem tego programu. Mamy stocznie, biura projektowe, podwykonawców, basen modelowy, instytucje finansowe, ubezpieczeniowe, profesjonalną kadrę, która ma umiejętności i doświadczenie.
Wybudowany ostatnio w Gdańskiej Stoczni REMONTOWA najnowocześniejszy w Europie prom Jantar Unity – dzieło polskich projektantów i stoczniowców – bardzo uwiarygodnił zabiegi SEA Europe i FORUM OKRĘTOWEGO o dodanie tego punktu do ogólnoeuropejskiej Strategii.
Nowe podejście w wielu obszarach
Punkty zawarte w Morskiej Strategii Przemysłowej Unii Europejskiej zawierają również wiele innych zmian w dotychczasowym podejściu Unii Europejskiej, w tym między innymi:
- Made in Europe
W nadchodzącej rewizji zasad zamówień publicznych, w strategicznych segmentach gospodarki Komisja Europejska zaproponuje wprowadzenie zasady Made in Europe przy jednoczesnym ukierunkowaniu na nie-cenowe kryteria wyboru oferty,
- Napędy jądrowe - zastosowania Mały Reaktorów Modułowych (SMR)
Jeszcze do niedawna energetyka jądrowa uznawana była przez kręgi decyzyjne w Brukseli za passé. Radykalna zmiana nastąpiła 3 lata temu i teraz dotarła również do żeglugi. W punkcie Strategii dotyczącym dostępu do innowacji (Access to innovation) znajdujemy zapowiedź stworzeniem ram polityki umożliwiającej zastosowanie napędu jądrowego w żegludze handlowej.
- Fundusze z EU ETS na dekarbonizację żeglugi
Środki pochodzące z opłat emisyjnych w żegludze EU ETS mają być jednym z głównych źródeł finansowania dekarbonizacji żeglugi. W tym celu Komisja Europejska zaproponuje stworzenie mechanizmów przeznaczania dochodów z systemu EU ETS przez państwa członkowskie w celu odpowiedniego wsparcia inwestycji związanych z dekarbonizacją transportu morskiego.
- Uczciwa konkurencja z krajami trzecimi
Komisja Europejska dokona przeglądu obowiązujących stawek celnych importowych mających zastosowanie do określonych kategorii statków przeznaczonych do handlu i usług wewnątrz UE, w segmentach, w których stocznie UE doświadczają nieuczciwej konkurencji krajów trzecich. Dotyczy to między innymi produkcji promów pasażersko-samochodowych, ale również jednostek do budowy i obsługi Morskich Farm Wiatrowych.
- Ochrona europejskiego know-how
Komisja Europejska zwiększy bezpieczeństwo badań i innowacji, zapewniając rygorystyczne egzekwowanie istniejących narzędzi. Celem jest zapobieżenie wykradaniu technologii rozwijanych dzięki finansowaniu przez UE.
Pierwszy krok na drodze do odbudowy przemysłu stoczniowego w Europie został uczyniony. To jednak dopiero początek drogi. Przed nami teraz znaczenie większe wyzwanie – wdrożenie tej Strategii w życie na poziomie krajowym. Komisja Europejska stworzyła ramy, które teraz musimy wypełnić treścią, tworząc naszą narodową strategię rozwoju przemysłu okrętowego w oparciu o realia panujące w Polsce.
Ireneusz Karaśkiewicz
Dyrektor Biura Związku Pracodawców FORUM OKRĘTOWE
EU Transparency Registration Number - REG 0133338100106-19
USD
EUR
CHF
GBP