Bogini, co walczyła za cesarza

Krążownik "Hertha" ze szczecińskiej stoczni Vulcan zapisał się na kartach historii tłumiąc powstanie w Chinach. Potem spokojnie pędził żywot przez burzliwe lata pierwszej wojny światowej.

W październiku 1895 roku w stoczni Vulcan na wodę spłynął kadłub "Herthy". Imię nadał następca tronu Bawarii Luitpold von Bayern, późniejszy król Ludwik El. Patronką okrętu została Hertha -w mitologii germańskiej bogini dobrobytu i płodności.

W lipcu 1898 roku skompletowana jednostka trafiła do Hochseeflotte. Koszt budowy to 9 932 000 marek.

- SMS Hertha to niemiecki krążownik pancernopokładowy typu Victoria Louise, była to specyficzna klasa okrętów- mówi Arkadiusz Tomaszewski, pasjonat morskich dziejów.-Hertha była pierwszym okrętem tego typu. Warto najpierw wyjaśnić tę specyficzną klasę okrętów.

Krążowniki pancernopokładowe budowano w latach 1880-1914. Najbardziej istotnym elementem było ograniczenie opancerzenia kadłuba do wewnętrznego pokładu pancernego. Był on umieszczony na wysokości zbliżonej do linii wodnej i jego rolą była osłona przed pociskami znajdujących się pod nim mechanizmów napędowych (kotłowni i maszynowni) oraz komór amunicyjnych. Dodatkową osłonę burt w rejonie linii wodnej dawał węgiel używany jako paliwo do kotłów, w bunkrach umieszczonych wzdłuż burt, nad skosami pokładu pancernego lub także pod nimi. Wprawdzie kadłub krążowników pancerno-pokładowych mógł być niszczony pociskami w części nadwodnej, lecz chronione były elementy najistotniejsze dla ruchu okrętu, a nadto podwodna część kadłuba była chroniona przed zalaniem przy uszkodzeniach części nadwodnej.

Wielkość krążowników pancernopokładowych znacznie się wahała - od 2500 do 6000 ton wyporności, lecz budowano też bardzo duże jednostki o wyporności 7000-9000 ton, a także mniejsze, ok. 1500 ton.

20 kwietnia 1898 roku obsadzona załogą ze stoczniowców Hertha opuściła Szczecin i udała się do Kaiserliche Werft w Kolonii. W czasie wyposażania okrętu doszło do incydentu. Okręt "Baden" uderzył w nowy krążownik zacumowany przy stoczniowym pirsie. Jednak obyło się bez większych uszkodzeń.

Dowództwo nad jednostką objął komandor podporucznik Guido von Usedom. W pierwszy rejs Hertha ruszyła na Morze Śródziemne. We wrześniu opuściła Kilonię i dotarła do Wenecji. Stąd okręt rozpoczął podróż jako eskorta jachtu cesarskiego Hohenzzolern. Cesarz Wilhelm II i jego małżonka odbywali pielgrzymkę do Ziemi Świętej. W lutym 1899 roku okręt po licznych Po remoncie Hertha została skierowana na wody Dalekiego Wschodu. 11 kwietnia 1899 roku rozpoczęła się podróż Herthy na wody Dalekiego Wschodu. 21 maja okręt zawinął do Singapuru, 8 czerwca zacumował w Tsingtao, czyli w porcie, który w 1897 roku został przyznany Cesarstwu Niemieckiemu. Tutaj stacjonowała Niemiecka Eskadra Wschodnioazjatycka. Od 17 lutego 1900 roku Hertha była jednostką flagową dowódcy eskadry, wiceadmirała Felixa von Bendemanna.

Zapalnym punktem stały się Chiny, w których wybuchła rewolta przeciw obcym interwentom. Do historii te wydarzenia przeszły pod nazwą powstania bokserów (od symbolu powstańców, zaciśniętej pięści - przyp. red.)

Początkowo rebelia nie wzbudziła zaniepokojenia wśród zagranicznych polityków, że są to wewnętrzne sprawy Kraju Środka, bez konsekwencji dla mocarstw. Stało się jednak inaczej powstańcy uderzyli w obcych interwentów, w związku z tym rozpoczęła się koncentracja międzynarodowych sił, które miały chronić obywateli obcych państw. Na redzie Taku zakotwiczyły okręty wojenne różnych bander, wśród których 8 czerwca 1900 roku znalazła się także "bogini ze Szczecina".

Dowództwo nad międzynarodowymi siłami objął wiceadmirał sir Edward Seymour. Wkrótce okazało się, że poselstwa zagraniczne w Pekinie są oblężone przez powstańców, należało natychmiast ruszyć z pomocą. Odsiecz miały stanowić załogi okrętów, wśród nich 124-osobowa kompania desantowa z Herthy, wsparta dwoma działkami 37 mm. Podobne kompanie wystawiły pozostałe okręty niemieckie a więc Hansa, Kaiserin Augusta i Gefion. Razem korpus ekspedycyjny interwentów liczył ponad 2100 ludzi. Wśród nich Brytyjczycy, Rosjanie, Amerykanie, Francuzi, Japończycy, Włosi i obywatele Austro-Węgier. Oddziałem niemieckim dowodził komandor podporucznik Guido von Usedom, dowódca Herthy.

W drodze do Pekinu marynarze korzystali z Unii kolejowych, jednak powstańcy zniszczyli tory wiodące do Pekinu. W potyczkach z Chińczykami uzbrojonymi głównie w broń białą, interwenci mieli prze wagę, jednak wkrótce okazało się, że siły korpusu są niewystarczające do utrzymania korytarza wiodącego do Pekinu. 18 czerwca nastąpił kryzys, sojusznicy w walce o przeżycie musieli się przebijać do Tientsinu. Walki trwały o każdą wioskę, do działań przeciw interwentom przystąpiły także regularne siły chińskie: piechota i kawaleria. 22 czerwca ostatkiem sił alianci zdobyli arsenał w Hsiku. Po uzbrojeniu w zdobyczne armaty udało się odeprzeć ataki Chińczyków i przebić do Tientsinu. Nieudana wyprawa na Pekin kosztowała życie 65 żołnierzy i 230 rannych. Dopiero po wzmocnieniu sił do 11 tysięcy, wśród, których znalazła się kompania z Herthy plan dotarcia do stolcu cesarstwa powiódł się. 18 sierpnia marynarze znaleźli się w Pekinie. Wkrótce zastąpili ich żołnierze cesarskiej piechoty morskiej.

Tymczasem okręt miał inną misję do wykonania. 18 września na pokład krążownika w Hongkongu przybył feldmarszałek Alfred Graf von Waldersee, naczelny dowódca sił interwencyjnych w Chinach, który pod drodze na redzie Wusung odbiera paradę sprzymierzonych jednostek. Na początku października krążownik bierze udział w zajęciu dwóch portów: Schan-hei-kwan i Chin-wan-tau. Porty zajęli desantujący marynarze z załóg okrętów.

Ogółem podczas działań w Chinach ginie siedmiu członków załogi Herthy. Po zakończeniu działań feldmarszałek Waldersee odbywa na pokładzie Herthy podróż do Japonii. W 1906 roku po kilku latach służby na Dalekim Wschodzie okręt przybywa do ojczyzny. Zapada decyzja o zmianie przeznaczenia Herthy, zamiast być jednostką bojową zostaje przeznaczona do szkolenia. Po pracach trwających dwa lata, krążownik stał się okrętem szkolnym. 7 kwietnia 1908 roku wchodzi ponownie do służby pod dowództwem komandora Hugo Lourana. Podczas rejsu po Morzu Śródziemnym bierze udział w ciekawej operacji. Na pokładzie przewozi żywność i koce dla ludności zniszczonej w wyniku trzęsienia ziemi włoskiej Messyny. W drodze powrotnej z Sycylii zabiera rannych na pokład i transportuje do Neapolu. Aż do wybuchu Wielkiej Wojny co roku Hertha odbywała tradycyjne rejsy szkoleniowe po Bałtyku, ale nie tylko - odwiedzała także porty amerykańskie i meksykańskie. To na pokładzie tej jednostki pierwsze szlify zdobywał późniejszy admirał Karl Dönitz, dowódca Kriegsmarine.

W momencie wybuchu i wojny światowej okręt wraz z trzema jednostkami swojego typu (SMS "Hansa", SMS "Vineta", SMS "Victoria Louise") został zmobilizowany do 5. Grupy Rozpoznawczej pod dowództwem kontradmirała Gisbertha Jaspera. Hertha patrolowała wody zachodniego Bałtyku, a następnie w październiku 1914 roku wzięła udział w wypadzie na wschodni Bałtyk.

W listopadzie 1914 roku krążownik został wycofany z czynnej służby jako zbyt przestarzały, następnie był używany jako hulk mieszkalny we Flensburgu. Skreślony z listy okrętów 6 grudnia 1919, złomowany w 1920 roku, w Ausdorf.

DANE TECHNICZNE HERTHY
-Wyporność 64911 (pełna)
-Długość 110,6 m
- Szerokość 17,4 m
-Zanurzenie: 6,78 m
-Napęd jako krążownik (1898-1906): 12 kotłów parowych, 3 silniki parowe o łącznej mocy 10 312 KM, 3 śruby
- Zasięg: 3412 Mm przy 12 w.
-Załoga: 477,684 jako okręt szkolny
-Uzbrojenie jako krążownik (1898-1906):
2 działa kal. 21 cm L/40 Sk 8 dział kal. 15 cm L/40 Sk 10 dział kal. 8,8 cm L/30 Sk
10 działek kal. 3,7 cm
3 wyrzutnie torped kal. 45 cm -jako okręt szkolny (1908-1914)
2 działa kal. 21 cm 1740 Sk 6 dział kal. 15 cm L/40 Sk
11 dział kal. 8,8 cm L/30 Sk
3 działa kal. 8,8 cm L/35 Sk
3 wyrzutnie torped kal. 45 cm





Marek Jaszczyński{jathumbnail off}