Krzesła nie wychodzą w morze

Podobnie było z kubkami dla oficerów, każdy miał swój wzór, Fisher je wszystkie ujednolicił. Efekt? W roku 1907 utrzymanie Royal Navy kosztowało Wielką Brytanię 31,4 milionów funtów, co dawało kwotę o 5,4 milionów funtów niższą od tej jaką zastał Fisher obejmując dowództwo floty.

Admirał nie oszczędzał dla samych oszczędności. Przeorganizował strukturę marynarki tak, aby mogła w każdej chwili stanąć do walki z jej głównym wrogiem, za jakiego uznawał (jak się okazało słusznie) Niemcy. Ale jego największą zasługą było stworzenie Dreadnoughta. Fisher włożył w ten okręt całe swoje serce – marzenia, doświadczenie i wiedzę. Powstała jednostka wyjątkowa w każdym calu. Opracowanie jej koncepcji zajęło zaledwie siedem tygodni, budowa rok. To szybciej niż jakikolwiek okręt podobnej klasy przedtem.

Ale rewolucyjność Dreadnoughta nie polegała na rekordach projektowych czy stoczniowych, tylko na zastosowanym, niespotykanym dotąd, układzie artylerii i napędzie, dzięki którym był on wart tyle co dwa, a nawet trzy inne ówczesne okręty liniowe.

Okrętowa rewolucja

Do tej pory na okrętach liniowych najważniejszych flot stosowano standardowo cztery działa główne o kalibrze 305 mm i kilkanaście mniejszych. Utrudniało to celowanie, a także zmniejszało siłę ognia okrętu ograniczając ją do dział głównych strzelających na największą odległość. Do tego w magazynach trzeba było wozić części i amunicję do wielu rodzajów armat. W Dreadnoughcie, za jednym zamachem, zlikwidowano wszystkie te mankamenty ujednolicając artylerię i lokując na nim 10 dział wszystkie o jednakowym kalibrze 305 mm.

Przewagę nad ewentualnymi przeciwnikami zwiększono jeszcze dodatkowo rozmieszczając artylerię w pięciu obrotowych wieżach, gdzie trzy z nich (jedna z przodu i dwie z tyłu) posadowiono w linii symetrii okrętu, a dwie następne z obu boków nadbudówki. W ten sposób Dreadnought mógł wystrzelić salwę burtową złożoną z ośmiu dział oraz strzelać z ośmiu dział do tyłu i sześciu do przodu. Więcej niż jakikolwiek inny współczesny mu okręt.

Fisher chciał jednak nie tylko przewagi ognia, ale także szybkości. Budowane na przełomie XIX i XX wieku okręty liniowe wyposażane były w tłokowe maszyny parowe. I choć projektowane były, by mogły osiągnąć prędkość 18 czy 19 węzłów, w praktyce było to niezwykle trudne. Jeszcze trudniejsze zaś było utrzymanie tej prędkości przez dłuższy czas. Po kilku godzinach pracy, przy prędkości 14 węzłów maszyny po prostu się psuły.

W Dreadnoughcie zrezygnowano więc z nich na rzecz turbiny parowej. Dzięki temu stał się on najszybszym z ówczesnych pancerników. Osiągał maksymalnie 21 węzłów i mógł je bezawaryjnie utrzymywać przez dowolny czas. Dodatkowym plusem było zwiększenie komfortu pracy załogi maszynowej, bo turbiny były bez porównania cichsze i czystsze w obsłudze.

Na Dreadnoughcie wprowadzono też wiele mniejszych, choć równie rewolucyjnych zmian. Była ich cała lista – od likwidacji taranu do przeniesienia kabin oficerskich z rufy na dziób. A wszystko, jak chciał Fisher, za pieniądze niewiele tylko większe od tych wydanych na budowę innych dużych, brytyjskich pancerników.

Dreadnought stał się chlubą Royal Navy. Od niego w prostej linii wywodzą się wszystkie późniejsze konstrukcje wielkich okrętów wojennych. Ale brytyjski pancernik, szybko skopiowany, rozpoczął też wyścig zbrojeń morskich, który stał się jedną z przyczyn wybuchu pierwszej wojny światowej. Na szczęście Wielka Brytania nie utraciła początkowej przewagi.

Do roku 1912 Dreadnought był okrętem flagowym Home Fleet. W czasie pierwszej wojny światowej operował na Morzu Północnym i Kanale La Manche zatapiając nawet U-Boota. W 1923 roku pocięty został na złom. Przeżył swojego twórcę o trzy lata. John Fisher zmarł bowiem w 1920 roku.

Pamięć o rewolucyjnym okręcie przetrwała. Kiedy Brytyjczycy wprowadzili do służby swój pierwszy atomowy okręt podwodny, chcąc podkreślić, jak wiele się w Royal Navy od tego momentu zmieni, nadali mu imię Dreadnought.

Tomasz Falba

Zdjęcia: Wikipedia