Subsydia przemysłowe na świecie osiągnęły najwyższy poziom od czasu globalnego kryzysu finansowego z lat 2008–2009 – wynika z najnowszego raportu OECD. Budowa statków należy do najbardziej dotowanych gałęzi przemysłu, a chińskie stocznie otrzymują do ośmiu razy większe wsparcie publiczne niż ich konkurenci z państw OECD.
Według opublikowanego 1. czerwca br. raportu OECD (Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju), całkowita wartość subsydiów otrzymanych przez przedsiębiorstwa w 15 kluczowych sektorach przemysłowych wyniosła w 2024 roku 108 mld USD, co stanowiło 1,3 proc. ich przychodów. Był to drugi najwyższy poziom odnotowany w historii badań, ustępujący jedynie rekordowemu rokowi 2009.
Raport opiera się na nowo udostępnionej publicznie bazie danych OECD MAGIC (Manufacturing Groups and Industrial Corporations), obejmującej 525 największych przedsiębiorstw przemysłowych świata w latach 2005–2024. Baza uwzględnia dotacje, ulgi podatkowe oraz finansowanie udzielane na warunkach korzystniejszych niż rynkowe (below-market borrowings - np. tani kredyt z niższym oprocentowaniem, dłuższym okresem spłaty, gwarancjami państwowymi, niższymi wymaganiami dotyczącymi zabezpieczeń, itp.)
Baza danych i raport stanowią wkład do dyskusji na posiedzeniu Rady Ministerialnej OECD, które rozpocznie się 3 czerwca 2026 r. pod hasłem „Właściwa polityka przemysłowa na rzecz otwartych rynków, wzrostu gospodarczego i dobrobytu”.
Chińska przewaga dzięki subsydiom
Najbardziej wymownym wnioskiem raportu jest skala wsparcia otrzymywanego przez przedsiębiorstwa w Chinach. W latach 2005–2024 otrzymywały one średnio od trzech do ośmiu razy większą pomoc publiczną niż firmy z krajów OECD.
Subsydia te w dużym stopniu wpływały na wzrost udziałów rynkowych przedsiębiorstw. Około 22 proc. globalnych przyrostów udziałów w rynku, osiągniętych przez rozwijające się firmy zależało od otrzymanego wsparcia publicznego, natomiast w przypadku Chin było to aż 60 proc.
Choć subsydia zwiększały udział firm w rynku, nie przekładały się na wzrost produktywności czy rentowności przedsiębiorstw – podkreślono w raporcie OECD.
Stocznie w gronie największych beneficjentów
OECD zalicza budowę statków (shipbuilding) w Azji do grupy branż otrzymujących najwyższy poziom wsparcia publicznego w relacji do osiąganych przychodów. W tym samym gronie znalazły się producenci paneli fotowoltaicznych, półprzewodników, aluminium oraz stali.
To dowód na zgłaszane od dawna przez armatorów, stocznie i organizacje branżowe z Europy sygnały o nierównych warunkach konkurencji na światowym rynku budowy statków. Dzięki tej nierównowadze Chiny umocniły swoją pozycję największego producenta statków na świecie, dominując zarówno pod względem liczby jak i wielkości portfela zamówień.
Państwowi dostali więcej
Raport OECD wskazuje również na przewagę przedsiębiorstw państwowych. Firmy, w których udział państwa przekracza 25 proc., otrzymywały przeciętnie większe wsparcie niż ich prywatni konkurenci. Dotyczyło to zwłaszcza bezpośrednich dotacji oraz preferencyjnych kredytów i pożyczek, udzielanych na warunkach nierynkowych.
- Przewaga konkurencyjna wielu chińskich podmiotów wynika nie tylko z występowania efektu skali czy niższych kosztów pracy, ale również z łatwiejszego dostępu do taniego kapitału i szeroko rozumianej pomocy państwa – podkreśla OECD.
Potrzebna większa przejrzystość
- Duże i utrzymujące się w czasie subsydia dla przemysłu zakłócają funkcjonowanie globalnych rynków, tworząc nieuczciwe przewagi konkurencyjne i przyczyniając się do powstawania nadwyżek zdolności produkcyjnych – ostrzegł sekretarz generalny OECD Mathias Cormann.
Dla światowego przemysłu okrętowego publikacja raportu stanowi kolejny argument w debacie o wpływie subsydiów państwowych na konkurencję w sektorze stoczniowym. OECD po raz kolejny wskazała, że stocznie chińskie pozostają największymi beneficjentami tego systemu, a budowa statków w tym kraju należy do branż najbardziej uzależnionych od wsparcia publicznego.
Tanie kredyty ważniejsze niż dotacje
Powyższy wykres pokazuje, że największą część globalnych subsydiów przemysłowych stanowi finansowanie udzielane na warunkach korzystniejszych od rynkowych. Preferencyjne kredyty i pożyczki (kolor pomarańczowy) odpowiadały za większą część wsparcia niż bezpośrednie dotacje rządowe. Jest to szczególnie istotne dla kapitałochłonnego przemysłu stoczniowego.
Możliwość pozyskania taniego finansowania pozwala stoczniom ograniczać koszty działalności, rozwijać inwestycje i oferować armatorom bardziej konkurencyjne warunki budowy statków. Ten rodzaj wsparcia odgrywa decydującą rolę w przypadku stoczni chińskich.
Drugi wykres, w uzupełnieniu do pierwszego, prezentuje wartość udzielonych subsydiów w dolarach, a nie ich udział w przychodach firm. Dzięki temu widać skalę zjawiska w ujęciu bezwzględnym.
Globalne subsydia dla przemysłu przekroczyły w 2024 r. poziom 100 mld USD, osiągając najwyższe wartości, od czasu kryzysu finansowego w latach 2008-2009. Dominującą formą wsparcia pozostawało finansowanie poniżej warunków rynkowych, które ma szczególne znaczenie dla kapitałochłonnych sektorów, takich jak hutnictwo, przemysł stoczniowy czy produkcja półprzewodników.
W ostatnich latach rośnie również znaczenie dotacji rządowych i ulg podatkowych, co wskazuje na coraz szersze wykorzystanie przez państwa instrumentów polityki przemysłowej.
Jak pokazano powyżej, w latach 2005–2024 wsparcie publiczne dla przedsiębiorstw z Chin stanowiło średnio ponad 2,3 proc. ich rocznych przychodów. To poziom kilkukrotnie wyższy niż w krajach OECD, gdzie subsydia zazwyczaj nie przekraczały 0,2–0,8 proc. przychodów firm.
Największą część chińskiego wsparcia stanowiły preferencyjne kredyty i pożyczki, udzielane poniżej warunków rynkowych, podczas gdy w krajach OECD większą rolę odgrywały ulgi podatkowe i subwencje. Dane te potwierdzają, że przewaga konkurencyjna wielu chińskich przedsiębiorstw, w tym stoczni i firm przemysłu ciężkiego, opiera się na wyjątkowo szerokim dostępie do wsparcia państwowego.
Chińskie firmy przez niemal cały okres 2005–2024 korzystały z wyraźnie wyższego poziomu wsparcia publicznego niż firmy z pozostałych regionów świata. O ile w krajach OECD subsydia zazwyczaj nie przekraczały 0,5 proc. przychodów przedsiębiorstw, w Chinach ich poziom utrzymywał się w przedziale od 1,8 do ponad 3 proc. przychodów.
Szczególnie wysoki poziom wsparcia odnotowano w latach 2009, 2015 oraz ponownie w latach 2023–2024. Wykres wskazuje, że różnica między Chinami a gospodarkami OECD ma charakter trwały i stanowi jeden z kluczowych czynników wpływających na globalną nierówną konkurencję w sektorach przemysłowych, w tym w budownictwie okrętowym.
Budownictwo okrętowe (podobnie jak przemysł stalowy, aluminium i fotowoltaika), jest w ścisłej czołówce najbardziej subsydiowanych sektorów na świecie. Średni poziom wsparcia dla stoczni przewyższał pomoc otrzymywaną przez producentów taboru kolejowego, sprzętu telekomunikacyjnego, turbin wiatrowych czy samochodów.
Dominującą formą wsparcia pozostają preferencyjne kredyty i pożyczki, które w branży stoczniowej mają szczególne znaczenie ze względu na wysokie koszty finansowania kontraktów. Ten mechanizm wskazano jako jeden z kluczowych czynników przewagi konkurencyjnej azjatyckich stoczni na rynku światowym.
GL, na podst. OECD
USD
EUR
CHF
GBP