Prawo, polityka

Dekarbonizacja na świecie może przebiegać wolniej niż w Europie, a konwencjonalne paliwa dla statków jeszcze długo pozostaną w grze. Według najnowszej prognozy trzech włoskich firm, w 2050 roku paliwa kopalne mogą nadal odpowiadać za 70 proc. globalnego miksu energetycznego w transporcie morskim.

W Rzymie, 11 bm. przedstawiono drugą edycję raportu „Sustainable Maritime Transport Outlook”, przygotowaną przez Eni (włoski koncern energetyczny), Fincantieri (czołowa europejska grupa stoczniowa, specjalizująca się m.in. w budowie wycieczkowców i okrętów) i RINA (towarzystwo klasyfikacyjne) przy wsparciu technicznym Bain & Company Italy.

To analiza perspektyw dekarbonizacji żeglugi do 2050 roku, uwzględniająca rozwój technologii napędowych, dostępność paliw alternatywnych, infrastrukturę oraz całkowite koszty eksploatacji statków.

W porównaniu z poprzednią edycją Raportu, autorzy dostrzegają pogorszenie warunków dla transformacji energetycznej. Największym problemem pozostaje brak jednolitych regulacji na poziomie międzynarodowym, utrudniający armatorom planowanie wieloletnich inwestycji.

Pesymizm czy realizm?

Autorzy omawiają dwa możliwe scenariusze dekarbonizacji transportu morskiego. W scenariuszu referencyjnym „Today as Future”, zakładającym kontynuację obecnego celu, Europa ma do 2050 roku ograniczyć intensywność emisji gazów cieplarnianych o 80 proc. w porównaniu z 2020 rokiem. Natomiast w skali globalnej redukcja ta ma wynieść jedynie około 40 proc., co wskazuje na znacznie wolniejsze tempo zmian poza Europą.

Drugi, bardziej pesymistyczny scenariusz, „Decarbonization by 2070”, zakłada spowolnienie transformacji. W tym wariancie osiągnięcie europejskich celów dekarbonizacyjnych przesuwa się na 2070 rok, zaś pozostałe regiony świata miałyby zrealizować analogiczne cele jeszcze później.

Skąd ten pesymizm (realizm?) dekarbonizacyjny oraz tak duża rozbieżność pomiędzy Europą i resztą świata?

Raport wskazuje, że w porównaniu z poprzednim rokiem pogorszyły się trzy z czterech czynników, wpływających na tempo transformacji: otoczenie regulacyjne, sytuacja makroekonomiczna, a także dostępność paliw oraz infrastruktury.

Największą przeszkodą jest niepewność regulacyjna. Przyjęcie globalnych Ram Zerowej Emisji Netto (Net-Zero Framework) przez Światową Organizację Morską zostało odroczone. Według raportu, państwa opowiadające się za bardziej rozciągniętą w czasie dekarbonizacją żeglugi reprezentują niemal 90 proc. światowego tonażu floty handlowej. USA sprzeciwiają się proponowanemu mechanizmowi IMO, podczas gdy Unia Europejska podtrzymuje swoją politykę, określoną w rozporządzeniu FuelEU Maritime.

Europa i świat w różnym tempie

Od 1 stycznia 2025 roku statki o pojemności brutto powyżej 5000 ton, zawijające do portów UE, zobowiązane są do stopniowego ograniczania intensywności emisji gazów cieplarnianych, związanych z wykorzystywaną energią.

Wymagana redukcja wynosi 2 proc. od 2025 roku, 6 proc. od 2030 roku, 14,5 proc. od 2035 roku, a docelowo 80 proc. od 2050 roku – w odniesieniu do poziomu referencyjnego z 2020 roku. Regulacja uwzględnia emisje w całym cyklu życia paliwa, od jego produkcji po wykorzystanie na statku.

Od 2030 roku w określonych portach UE zacznie też obowiązywać wymóg korzystania przez statki pasażerskie i kontenerowce z zasilania energią elektryczną z lądu lub innych technologii zeroemisyjnych podczas postoju.

Tymczasem na poziomie globalnym wciąż nie udało się osiągnąć porozumienia Net-Zero Framework. Zakłada ono wprowadzenie światowego standardu stopniowego ograniczania intensywności emisji gazów cieplarnianych z paliw okrętowych oraz mechanizmu ekonomicznego, obciążającego statki przekraczające określone progi emisji.

Negocjacje w niepewnych czasach

Choć projekt tych przepisów został zatwierdzony przez Komitet Ochrony Środowiska Morskiego (MEPC) Międzynarodowej Organizacji Morskiej w kwietniu 2025 roku, ich formalne przyjęcie, planowane na październik tego samego roku, odroczono z powodu braku zgody pomiędzy państwami członkowskimi IMO.

Dalsze negocjacje dotyczące Net-Zero Framework odbędą się podczas 85. sesji MEPC w Londynie od 30 listopada do 3 grudnia br. W przypadku osiągnięcia porozumienia, 4 grudnia może zostać wznowiona nadzwyczajna sesja Komitetu, przerwana w październiku 2025 roku. Jej celem byłoby formalne przyjęcie globalnych regulacji dotyczących redukcji emisji gazów cieplarnianych w żegludze.

Jak wskazano w nowej edycji Raportu, na ścieżkę dekarbonizacji żeglugi negatywnie wpływa również pogarszająca się sytuacja na świecie.

Spowolnienie wzrostu gospodarczego, bariery celne i napięcia geopolityczne zwiększają niepewność inwestycyjną. Dodatkowym zagrożeniem jest kryzys w cieśninie Ormuz, powodujący wzrost ryzyka dla międzynarodowych przepływów handlowych i gospodarki światowej.

Biopaliwa i LNG zyskują na znaczeniu

Z powyższych powodów armatorzy chętniej wybierają technologie dojrzałe i komercyjnie dostępne na rynku. W krótkiej i średniej perspektywie dużą rolę mogą odgrywać LNG, bio-LNG oraz biopaliwa, w tym HVO (Hydrotreated Vegetable Oil).

To ostatnie jest wytwarzane m.in. z olejów roślinnych, zużytych olejów spożywczych lub tłuszczów zwierzęcych i może zastępować tradycyjny olej napędowy w odpowiednio przystosowanych lub dopuszczonych do jego stosowania silnikach okrętowych.

Paliwa te pozwalają wykorzystać część istniejącej floty i infrastruktury, ograniczając konieczność natychmiastowego ponoszenia wysokich nakładów na całkowicie nowe rozwiązania napędowe.

Od 2040 roku europejskie obciążenia związane z emisjami mogą zwiększać konkurencyjność biopaliw. Do 2050 łączny koszt korzystania z paliw kopalnych, uwzględniający odpowiednie opłaty, może być nawet dwukrotnie wyższy niż w przypadku bardziej zrównoważonych alternatyw.

Paliwa syntetyczne i energia jądrowa

Znacznie ostrożniej oceniane są natomiast szanse paliw syntetycznych wytwarzanych z wykorzystaniem zielonego wodoru. W porównaniu z poprzednią edycją Raportu, ich prognozowany wkład w transformację energetyczną został zmniejszony o połowę.

Barierą są tu koszty produkcji oraz niewystarczająco rozwinięte łańcuchy dostaw. Według przedstawionych szacunków w 2030 roku paliwa syntetyczne mogą być ponadto około trzykrotnie droższe od kopalnych.

Zmiana oczekiwań dotyczących paliw syntetycznych wpływa również na szacunki potrzeb inwestycyjnych europejskich portów. Według autorów Raportu, nakłady na infrastrukturę do bunkrowania takich paliw mogą wynieść 15 mld dolarów, wobec 25 mld dolarów, szacowanych rok wcześniej.

Raport odnosi się także do możliwości wykorzystania energii jądrowej w zasilaniu statków. Autorzy przewidują, że pierwsze jednostki z takim napędem mogłyby wejść do eksploatacji w latach 2040–2045. Ich zdaniem, technologia ta nie odegra jednak znaczącej roli w globalnej redukcji emisji do 2050 roku.

W dłuższej perspektywie napęd jądrowy może znaleźć zastosowanie przede wszystkim w wybranych segmentach żeglugi, wymagających dużej mocy oraz rozległego zasięgu operacyjnego statków.

W jakie statki inwestować?

Jednym z najważniejszych wniosków jest konieczność stabilizacji otoczenia prawno-regulacyjnego. Niepewność dotycząca przyszłych wymagań utrudnia wybór technologii napędowych, zakup nowych statków oraz planowanie inwestycji portowych.

Problemem pozostaje również możliwość przenoszenia wyższych kosztów paliw niskoemisyjnych na odbiorców usług transportowych.

Autorzy podkreślają, że transformacja nie musi opierać się na jednej technologii. Ich zdaniem, bardziej realistyczne jest wykorzystywanie dostępnych na rynku paliw, przy jednoczesnym projektowaniu statków oraz infrastruktury umożliwiających późniejsze dostosowanie do nowych rozwiązań.

Podczas prezentacji raportu Eni, Fincantieri i RINA podpisały również porozumienie dotyczące kontynuowania wspólnych prac badawczych przez kolejne trzy lata.

GL

Od lewej: Paolo Moretti, prezes RINA; Giuseppe Ricci, dyr. ds. transformacji przemysłowej Eni; Pierroberto Folgiero, prezes Fincantieri i Pierluigi Serlenga, partner zarządzający Bain & Company. Fot. ENI
1 1 1
Waluta Kupno Sprzedaż
USD 3.6182 3.6912
EUR 4.2232 4.3086
CHF 4.5137 4.6049
GBP 4.8868 4.9856

Newsletter