Wstęp
Wśród polskich marynarzy dominuje dość powszechny pogląd, że skoro marynarz wykonuje pracę na statkach eksploatowanych przez zagraniczne przedsiębiorstwa, które mają faktyczne (rzeczywiste) zarządy lub siedziby prawne usytuowane w korzystnych podatkowo państwach, lub gdy jego dochody zagraniczne są jedynymi dochodami w roku podatkowym, to nie ma on obowiązku rozliczać się z urzędem skarbowym w Polsce uwzględniając te dochody w zeznaniu rocznym. Niestety w wielu przypadkach przeświadczenie to jest błędne.
Powstanie obowiązku podatkowego po stronie polskiego marynarza określa właściwa umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania. Natomiast, w przypadku braku stosownej umowy międzynarodowej rozstrzyga ustawodawstwo wewnętrzne danego państwa gdzie zamieszkuje marynarz oraz gdzie usytuowany jest faktyczny (rzeczywisty) zarząd lub siedziba prawna armatora.
Niektóre umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania przewidują wyłączne opodatkowanie na terytorium Polski przez wzgląd na miejsce zamieszkania marynarza np. umowa z Holandią, umowa z Kanadą od 2014 roku. W takiej sytuacji marynarz z polską rezydencją podatkową podlega opodatkowaniu w Polsce od całości swoich dochodów bez możliwości skorzystania z ulgi abolicyjnej.
Niekorzystnym rozwiązaniem dla marynarzy jest również zastosowanie, do ich zagranicznych dochodów, regulacji umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, w których ustanowiono metodę odliczenia proporcjonalnego (zaliczenia podatku zapłaconego za granicą). W takim przypadku polskiemu marynarzowi, poza możliwością odliczenia podatku zapłaconego za granicą, przysługuje możliwość skorzystania z tzw. ulgi abolicyjnej. Takie rozwiązanie przewiduje np. obowiązująca od 01.01.2014 r. nowa umowa z Norwegią dla statków podnoszących banderę NIS albo inną nienorweską banderę oraz nowa umowa z Singapurem, która zacznie obowiązywać od 01.01.2015 roku. Analogiczne zasady rozliczania dochodów z zagranicy znajdą zastosowanie w przypadku państw, z którymi Polska nie zawarła umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, pod warunkiem, że nie są one uznawane za raje podatkowe, np. Brazylia. Podkreślenia wymaga okoliczność, iż nawet jeśli polski marynarz uzyskuje tylko dochody z zagranicy, do których znajdzie zastosowanie ww. metoda, będzie obowiązany do złożenia zeznania podatkowego w Polsce, które winno uwzględniać dochody z ww. źródeł.
Sytuacja polskiego marynarza może skomplikować się w przypadku wykonywania pracy dla różnych armatorów w trakcie trwania danego roku. Jeżeli do dochodu marynarza zastosowanie znajduje zarówno metoda wyłączenia z progresją jak i metoda proporcjonalnego odliczenia (z możliwością zastosowania ulgi abolicyjnej) marynarz będzie musiał ujawnić oba dochody w zeznaniu rocznym w Polsce i prawdopodobnie marynarz będzie zobowiązany zapłacić podatek w Polsce, ale co do zasady tylko od dochodów objętych metodą proporcjonalnego zaliczenia.
Wydawać by się mogło, że jeżeli marynarz uzyskuje dochody, do których znajdzie zastosowanie metoda wyłączenia z progresją to nigdy ten dochód nie będzie podlegać ujawnieniu w Polsce. Natomiast, istnieje szereg czynników, które w korelacji z ww. dochodem z zagranicy, spowodują obowiązek ujawnienia tych dochodów zagranicznych przez marynarza w Polsce.
Poniżej znajdują się wybrane przykłady sytuacji, w których marynarz bezwzględnie podlega opodatkowaniu w Polsce, co z kolei spowoduje, iż uzyskane przez niego dochody z pracy zagranicą w korzystnym modelu zatrudnienia (metoda wyłączenia z progresją) będą podlegały ujawnieniu w zeznaniu rocznym w Polsce:
Przychód ze stosunku pracy
W przypadku zatrudnienia marynarza w Polsce, w oparciu o umowę o pracę, marynarz osiągnie dochód ze źródeł położonych w Polsce, który będzie opodatkowany na zasadach ogólnych. Pracodawca, do końca lutego roku następującego po roku podatkowym, w którym ten dochód został uzyskany, ma obowiązek wydać pracownikowi PIT-11, w którym wskaże wysokość uzyskanego przychodu oraz pobranych zaliczek i składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne odprowadzone przez pracodawcę w imieniu pracownika. Jeżeli oprócz ww. dochodu z pracy w Polsce, marynarz osiągnie dochód zagraniczny, jest obowiązany go wykazać w rozliczeniu rocznym (PIT-36).
Przychód z umów cywilno-prawnych oraz praw autorskich
Analogiczne uregulowania jak wyżej opisane w przypadku uzyskiwania przychodów z pracy w Polsce mają również zastosowanie w przypadku osiągnięcia przez marynarza dochodów z umów zlecenia, umów o dzieło oraz umów przenoszących prawa autorskie. Dochody te należy rozliczyć łącznie z zagranicznymi dochodami z pracy na morzu.
Emerytury, renty oraz wszelkie świadczenia z ZUS (także wojskowe) oraz zasiłki
Osiągnięcie przez marynarza będącego polskim rezydentem podatkowym przychodu w Polsce z tytułu emerytury, świadczenia przedemerytalnego, renty, renty socjalnej oraz innych świadczeń z ZUS rodzi konieczność złożenia zeznania podatkowego do polskiego US (pomimo rozliczenia przez ZUS) uwzględniającego zagraniczne dochody marynarza.
Kary umowne
Uwagi wymaga fakt, iż wszelkiego rodzaju kary umowne, które polscy marynarze otrzymują w Polsce np. z niewykonania albo nienależytego wykonania umowy stanowią przychód, który należy w Polsce opodatkować. Jako przykład należy wskazać karę umowną wypłacaną przez developera w zawiązku ze zwłoką w oddaniu lokalu mieszkalnego w terminie. W takiej sytuacji przychody z zagranicy będą również wymagały ujawnienia na formularzu PIT-36 wraz z przychodem z tytułu kary umownej.
Wynajem lokalu mieszkalnego w Polsce
Wynajem lokalu mieszkalnego rodzi po stronie polskiego marynarza przychód. Jeżeli marynarz nie wybierze ryczałtowej formy opodatkowania przychodów z najmu to opodatkowanie przychodu z ww. źródła nastąpi w oparciu o zasady ogólne (tj. według skali podatkowej 18% i 32%). Jeżeli opodatkowanie najmu następuje na zasadach ogólnych to marynarz w rozliczeniu rocznym zobowiązany będzie również uwzględnić dochody z zagranicy.
Wspólne opodatkowanie z małżonkiem
Jeżeli marynarz nie jest obowiązany opodatkować swoje dochody w Polsce nie powinien decydować się na wspólne opodatkowanie z małżonkiem. Wybór tej formy opodatkowania złudnie daje możliwość zmniejszenia kwoty podatku do zapłaty (podział podstawy opodatkowania na dwa). Jednakże, fakt złożenia wniosku do US w zakresie wspólnego opodatkowania małżonków rodzi konieczność uwzględnienia dochodów z pracy na morzu, nawet w sytuacji, w której marynarz nie byłby do tego zobowiązany gdyby wniosku o wspólne opodatkowanie z małżonkiem nie złożył. Takie rozwiązanie może prowadzić do podwyższenia stawki podatkowej, która znajdzie zastosowanie do polskich dochodów małżonka przez wzgląd na zagraniczne dochody marynarza.
Wnioski
Powyższe wyliczenie ma charakter przykładowy. W życiu każdego marynarza mogą pojawić się różne czynniki, które spowodują powstanie obowiązku złożenia zeznania podatkowego w Polsce, w którym będzie trzeba uwzględniać również przychody zagraniczne, dlatego też podjęcie jakichkolwiek decyzji, np. dotyczących wynajmu mieszkania lub przyjęcia pieniędzy tytułem kary umownej, winno być uprzednio zweryfikowane pod kątem formy opodatkowania dochodów uzyskiwanych w Polsce i ich ewentualnego łączenia z dochodami zagranicznymi. Jeżeli marynarz będący rezydentem podatkowym w Polsce uzyska dochody opodatkowane w Polsce na zasadach ogólnych lub objętych metodą proporcjonalnego zaliczenia będzie zmuszony uwzględnić w zeznaniu rocznym wszystkie swoje dochody zagraniczne z pracy na statkach, nawet te które są w Polsce zwolnione z opodatkowania. Zeznanie roczne w takiej sytuacji winno być złożone do 30 kwietnia roku następującego po roku, w którym ww. dochody zostały uzyskane przez polskiego marynarza.
http://www.kancelaria-gdynia.eu
Autor jest radcą prawnym w Kancelarii Radcy Prawnego Legal Consulting - Mateusz Romowicz.
USD
EUR
CHF
GBP