Morska niepodległość

Poza określeniem „budowniczy Gdyni”, większość z nas niewiele wie o Eugeniuszu Kwiatkowskim. Przypomnijmy zatem tę postać. Wczoraj minęła kolejna rocznica jego urodzin.

Od razu sprostujmy. Kwiatkowski bardzo się zżymał, kiedy mówiono o nim „budowniczy Gdyni” albo „ojciec Gdyni”. Był na to za skromny. Jak wspomina jego wnuczka, Julita Maciejewicz-Ryś: „Nie używał słowa „ja”. Jeżeli opowiadał o budowie Gdyni (...) to tak jak gdyby nie było w tym jego udziału. To „się działo”. I trzeba było się domyślać, czy wręcz – później – dowiadywać z różnych opracowań, jaka była jego rola. Protestował, gdy mówiono o nim „ojciec Gdyni”, czy „budowniczy Gdyni”. Bo zawsze uważał, że to jest tytuł właściwy dla projektanta, dla inżyniera Tadeusza Wendy, a swój udział w tym przedsięwzięciu określał na 10 procent.”

Rzeczywiście, mówienie o Kwiatkowskim tylko w kontekście budowy Gdyni nie jest właściwe. Jak napisał inny wielki Polak, legendarny kurier z Warszawy, Jan Nowak-Jeziorański, który znał go osobiście: ”Przeszedł Kwiatkowski do historii jako twórca Gdyni, ale określenie to znacznie zawęża jego rolę. Polegała ona na ocaleniu niezależności gospodarczej, bez której Polska nie mogła się ostać jako niepodległe państwo”.

Dodajmy jeszcze, że w historii naszego kraju, ani przed Kwiatkowskim, ani po nim, nie było polityka tej rangi, który by tak jak on, rozumiał znaczenie związków Polski z morzem.

Matka się za niego wzięła

Eugeniusz Kwiatkowski urodził się 30 grudnia 1888 roku w Krakowie, jako drugi syn Wincentyny i Jana Kwiatkowskich. Jego ojciec był prawnikiem, urzędnikiem kolei galicyjskich. Jednak kiedy odziedziczył po starszym bracie 300-morgowy majątek ziemski w Czernichowicach pod Zbarażem, przeniósł się tam wraz z rodziną. I tam właśnie, pod murami zamku znanego z „Ogniem i mieczem” Sienkiewicza, mały Eugeniusz spędził dzieciństwo.

Pierwsze nauki zaczął pobierać w 1898 roku w ck Gimnazjum Franciszka Józefa we Lwowie. Początkowo nic nie zapowiadało przyszłej kariery naukowej chłopca. Pierwsza klasa to była całkowita porażka. Na świadectwie, z takich przedmiotów jak: łacina, polski, niemiecki, geografia i matematyka, nauczyciele wystawili mu zaledwie stopień dostateczny. Tylko z historii naturalnej (zoologii) i religii – dobry.

Niektórzy twierdzą, że tak słabe wyniki były efektem zbyt łagodnego postępowania z nim ojca (po którym Eugeniusz odziedziczył wiele pozytywnych cech). Faktem jest jednak, że dopiero po jego śmierci w 1902 roku, kiedy rządy w domu przejęła niepodzielnie bardziej wymagająca matka, stopnie Eugeniusza gwałtownie się poprawiły. Już jako uczeń prywatnego Gimnazjum OO. Jezuitów w Bąkowicach pod Chyrowem, na zakończenie klasy czwartej otrzymał: za obyczaje stopień chwalebny, za pilność stopień wytrwały, z religii, fizyki, historii kraju rodzinnego oceny celujące lub bardzo dobre. A maturę zdał z odznaczeniem!

W latach 1907-1910 Kwiatkowski studiował chemię na Wydziale Chemii Technicznej Politechniki Lwowskiej. Przedmiot ten, obok spraw morskich, był jego kolejną, a chronologicznie pierwszą, wielką, życiową pasją. Po studiach we Lwowie udał się na dalsze kształcenie do Monachium. Uległ w ten sposób namowom matki, która obawiała się, że rozgorączkowana, polityczna atmosfera Lwowa może wchłonąć syna, który porzuci naukę na rzecz zaangażowania w ruch niepodległościowy.

Nie były to obawy bezpodstawne. Patriotycznie wychowany Kwiatkowski żywo interesował się polityką. Wcześnie związał się z młodzieżowym ruchem narodowym. Później coraz bardziej skręcał w kierunku mocno akcentującego program niepodległościowy, PPS-u. Pozostał mu zresztą bliski przez całe życie.

Z Monachium wrócił Kwiatkowski w 1913 roku. Odbył praktykę w Gazowni Miejskiej we Lwowie, a potem w Łodzi, po czym objął pierwszą w swoim życiu posadę – wicedyrektora prywatnej gazowni w Lublinie.

Po wybuchu pierwszej wojny światowej wstąpił do Legionów Piłsudskiego. Jak wynika z Karty Wojskowej I Legionu Polskiego, podpisanej przez płk. Władysława Sikorskiego, Kwiatkowski został zaprzysiężony jako szeregowiec 3 kwietnia 1916 roku. Władał językami polskim, niemieckim i angielskim. Opis osoby – wzrost: 178 cm, włosy: szatyn, oczy: piwne.