Pierwszy na świecie komercyjny autonomiczny statek pasażerski Olympia Dream Seto rozpoczął kursy między miastem Okayama, a wyspą Shodoshima w zachodniej Japonii, oferując w pełni zautomatyzowaną nawigację dla zwykłych pasażerów.
Olympia Dream Seto otrzymała oficjalną certyfikację od japońskiego rządu jako „statek autonomiczny”. To pierwsza na świecie jednostka pasażerska do przewozu osób w ruchu komercyjnym przy użyciu systemu autonomicznej nawigacji.
System ten ma trzy ogniwa: statki wykonujące funkcje autonomiczne, centrum operacyjne floty oraz system komunikacji satelitarnej, odpowiedzialny za przesyłanie i kontrolę informacji.
Główne, stacjonarne centrum operacyjne floty znajduje się w mieście Nishinomiya w prefekturze Hyōgo w zachodniej Japonii. Jest ono zdolne do jednoczesnego monitorowania i wsparcia z lądu dla wielu autonomicznych jednostek w ramach programu MEGURI2040.
Oprócz centrum lądowego powstała też stacja mobilna, mieszcząca się w naczepie/kontenerze, którą można przemieszczać w razie katastrof lub awarii głównego centrum i nadal prowadzić zdalne wsparcie floty (np. w sytuacjach kryzysowych).
Prom może działać w trybie w pełni automatycznym w określonych warunkach, korzystając z zestawu zaawansowanych czujników, które monitorują otoczenie, korygują kurs oraz automatycznie kontrolują ster i śrubę napędową. System umożliwia również unikanie przeszkód i dostosowywanie prędkości w czasie rzeczywistym.
W sytuacjach awaryjnych, takich jak nagłe przeszkody na trasie czy trudne warunki pogodowe, przewidziano możliwość przejęcia sterowania ręcznego przez członka załogi. Dzięki temu, połączenie autonomii i manualnej kontroli zwiększa bezpieczeństwo pasażerów.
Systemy automatycznego sterowania i nawigacji
Statek wyposażono w wielowarstwowy system czujników, który obejmuje radary, lidary, sensory optyczne i sonary. Systemy te pozwalają na ciągłe skanowanie otoczenia w promieniu kilkuset metrów, wykrywając zarówno inne jednostki pływające, jak i przeszkody stałe czy ruchy fal.
LiDAR (od Light Detection and Ranging), to technologia zdalnego pomiaru odległości, wykorzystująca impulsy laserowe do precyzyjnego skanowania otoczenia i obliczania dokładnej odległości i kształtu obiektów. Na statku autonomicznym m.in. wykrywa bliskie przeszkody, których radar może nie widzieć (boje, nabrzeża), umożliwia precyzyjne manewrowanie w porcie, wspiera automatyczne cumowanie i uzupełnia dane z radaru, GPS i AIS.
Algorytmy nawigacyjne analizują dane w czasie rzeczywistym i podejmują decyzje dotyczące optymalnego kursu. System uwzględnia prędkość nurtu wody, prądy morskie, warunki wiatrowe oraz obecność statków na trasie. Automatyczne sterowanie obejmuje zarówno regulację obrotów śruby napędowej, jak i korygowanie kąta wychylenia steru.
System umożliwia również komunikację z lądową infrastrukturą portową, co pozwala na bezpieczne manewrowanie w pobliżu nabrzeży. Zintegrowane systemy GPS i AIS (Automatic Identification System) monitorują pozycję statku i pozwalają na śledzenie w czasie rzeczywistym.
Oprogramowanie nawigacyjne uwzględnia scenariusze awaryjne, takie jak nagłe wejście innych jednostek na kurs, pojawienie się pływających przeszkód lub nagłe zmiany pogody. W takich sytuacjach system autonomiczny może automatycznie zmniejszyć prędkość lub zmienić kurs, informując jednocześnie członków załogi o konieczności ewentualnej interwencji.
Historia projektu
Projekt MEGURI2040 został uruchomiony w 2020 roku przez Fundację Nippon. Celem programu, realizowanego we współpracy z japońskimi firmami żeglugowymi, stoczniowymi, komunikacyjnymi i handlowymi jest osiągnięcie autonomicznej nawigacji dla połowy japońskich statków krajowych do 2040 roku.
Olympia Dream Seto nie została zbudowana od podstaw jako jednostka autonomiczna. Wcześniej była eksploatowana jako zwykły prom na trasie między Shin-Okayama a Shodoshima.
W latach 2023 – 2025 statek przeszedł trzystopniową przebudowę w stoczniach Kanda Dockyard i Fujiwara Shipbuilding. Obejmowała ona przygotowanie systemu elektrycznego pomiędzy sterówką a maszynownią, instalację układu reaktywnego sterowania między nowym, autonomicznym systemem a istniejącymi systemami statku, a także montaż całego systemu autonomicznego po zakończeniu testów na lądzie.
Proces autonomizacji obejmował instalację systemów automatycznego sterowania, integrację sensorów, testy symulacyjne oraz próbne rejsy w warunkach portowych. Etap certyfikacji obejmował analizę bezpieczeństwa, procedury awaryjne oraz weryfikację systemów autonomicznych zgodnie z japońskimi przepisami morskimi.
Fundacja Nippon, kierująca projektem, nadzorowała również szkolenia personelu odpowiedzialnego za nadzorowanie rejsów oraz interwencje w trybie ręcznym. Personel przeszkolono w procedurach awaryjnych, monitorowaniu systemów autonomicznych i komunikacji z pasażerami.
Do końca marca 2026 roku planowane jest wprowadzenie do eksploatacji kolejnych trzech jednostek autonomicznych, które będą kursować na wybranych trasach między wyspami i miastami zachodniej Japonii.
Korzyści technologiczne i operacyjne
Autonomiczne systemy nawigacyjne mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa poprzez ograniczenie ryzyka błędu ludzkiego, który jest najczęstszą przyczyną wypadków morskich. Ponadto zastosowanie zaawansowanej automatyki pozwala na bardziej precyzyjne manewrowanie w trudnych warunkach pogodowych i w ciasnych portach.
Olympia Dream Seto został wyposażony w system autonomicznej nawigacji o funkcjach zbliżonych do poziomu 4 autonomii (Level 4), co oznacza, że może samodzielnie wykonywać rejsy w określonych warunkach bez ingerencji załogi — choć ludzie nadal jest ona na pokładzie i może przejąć sterowanie w razie potrzeby.
Systemy sterowania wykorzystują AI (sztuczną inteligencję) do analizy danych z czujników i podejmowania decyzji w czasie rzeczywistym. Algorytmy uczą się z danych historycznych i bieżących obserwacji, co pozwala na optymalizację trasy, prędkości i zużycia paliwa.
Prom wyposażono w zaawansowane systemy bezpieczeństwa pożarowego, monitorowania jakości powietrza i stanu technicznego jednostki. Każdy system jest zintegrowany z centralnym panelem sterowania, który pozwala na zdalne monitorowanie parametrów pracy. Są również systemy komunikacji z pasażerami, informujące o postępach rejsu, warunkach pogodowych i procedurach bezpieczeństwa. System umożliwia także zgłaszanie sytuacji awaryjnych bezpośrednio do sterówki.
Planowane wdrożenie i pierwsze kursy
Pierwsze rejsy komercyjne Olympia Dream Seto odbywają się między miastem Okayama, a wyspą Shodoshima, obejmując regularne kursy dzienne. Wcześniejsze testy z udziałem pasażerów i personelu umożliwiły ocenę funkcjonalności systemu w praktyce.
Celem fazy pilotażowej projektu jest sprawdzenie zachowań jednostki w różnych scenariuszach pogodowych i ruchowych. Na podstawie tych obserwacji wprowadzone zostaną ewentualne poprawki w oprogramowaniu i procedurach operacyjnych.
Mateusz Gibała
USD
EUR
CHF
GBP