Prawo, polityka

W ostatnim czasie Ministerstwo Finansów zajęło stanowisko w kilku spornych kwestiach dotyczących opodatkowania dochodów marynarzy. Jako „niewyjaśniona” pozostaje nadal kwestia definicji transportu międzynarodowego i opodatkowania dochodów marynarzy zatrudnionych na statkach offshore. Kolejna kwestia dotyczy procedury zwolnienia z PIT obowiązującej od 2027 roku w zmienionym formacie. Ministerstwo zdecydowało się na opublikowanie pism lub projektu objaśnień podatkowych, które to mają stanowić podstawę dla organów do interpretacji przepisów. Pisma te stanowczo odbiegają od norm jakie wyznaczają przepisy prawa i stoją w sprzeczności do dotychczasowej linii interpretacyjnej, tak więc kreowanie chaosu interpretacyjnego, wbrew wcześniejszym zapewnieniom MF, ciąg dalszy.

Interpretacje ogólne i objaśnienia podatkowe

W tym miejscu należy wskazać na różnicę pomiędzy przepisem prawa a objaśnieniami/interpretacjami a pismami Ministerstwa. Zgodnie z art. 14 a ustawy Ordynacja podatkowa Minister właściwy do spraw finansów publicznych dąży do zapewnienia jednolitego stosowania przepisów prawa podatkowego przez organy podatkowe, w szczególności:

1)         dokonując ich interpretacji, z urzędu lub na wniosek (interpretacje ogólne),

2)         wydając z urzędu ogólne wyjaśnienia przepisów prawa podatkowego dotyczące stosowania tych przepisów (objaśnienia podatkowe)

- przy uwzględnieniu orzecznictwa sądów, Trybunału Konstytucyjnego lub Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Interpretacja ogólna jest instrumentem prawnym służącym zapewnieniu jednolitości stosowania prawa podatkowego przez organy podatkowe (Urzędy Skarbowe, Izby Administracji Skarbowej). Minister niejako podejmuje się wykładni ogólnej prawa, która nie jest dokonywana w indywidualnej sprawie tylko stanowi swoistą wskazówkę do stosowania przepisów (wąskie rozumienie wykładni). Natomiast faktycznej wykładni przepisów prawa dokonują organy ochrony prawnej tj. Sądy, w tym Naczelny Sąd Administracyjny. Z jednej strony interpretacja ogólna jest wskazówką postępowania dla podatników, a jednocześnie instytucją dającą im ochronę prawną, o ile zastosowali się do niej. Zgodnie z komentarzem doktryny:

Istota ogólnych interpretacji podatkowych tkwi w tym, że ich zasadniczym celem jest zapewnienie jednolitego stosowania prawa podatkowego przez organy podatkowe (art. 14a). Nie jest to jednakże wykładnia realizowana w procesie stosowania prawa podatkowego, chociaż niewątpliwie zmierza do ujednolicenia jego stosowania przez podległe organy. Interpretacje ogólne nie są również źródłem prawa wewnętrznego, które mogłyby służyć organom podatkowym jako podstawy rozstrzygnięcia indywidualnych spraw podatkowych. Zawierają natomiast pewne elementy wykładni doktrynalnej, a nawet legalnej, ale jedynie przy zestawieniu jej z wykładnią operatywną. Przedmiotowe interpretacje mogą jedynie pośrednio wpływać na stosowanie prawa podatkowego i z formalnego punktu widzenia nie wiążą organu podatkowego. Ogólne interpretacje prawa podatkowego będą miały także wpływ na ujednolicenie praktyki stosowania prawa podatkowego przez samorządowe organy podatkowe, wobec których Minister Finansów również realizuje swoje uprawnienia nadzorcze (zob. Etel Leonard (red) Ordynacja Podatkowa. Tom I. Zobowiązania podatkowe. Art. 1-119zzk. Komentarz aktualizowany. Art. 14a). Interpretacja ponadto powinna zawierać aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych, wyroków Trybunału Konstytucyjnego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w zakresie braku jednolitości stosowania przepisów prawa podatkowego przez organy podatkowe.

Interpretacja ogólna faktycznie jest oficjalnym pismem przygotowanym przez Ministra Finansów i obejmuje wykładnie określonych przepisów prawa, która została wydana w wyniku rozbieżności stosowania przepisów przez organy podatkowe. Nie jest to ustawa, która zawiera przepisy prawa ani nie jest to jakikolwiek akt administracyjny (np. w formie decyzji) który rozstrzygałby prawa lub obowiązki konkretnego podatnika. Oznacza to, bezspornie, że nie jest źródłem prawa ani wiążącym aktem stosowania prawa wobec obywateli, ponieważ nie może być podstawą do wydania decyzji (podstawą do wydania decyzji podatkowej jest wyłącznie przepis prawa). Jako podstawę należy podać wyrok TK z 11.05.2004 r. (K 4/03, OTK-A 2004/5, poz. 41). TK, co prawda w poprzednim stanie prawnym, uchylił jako niezgodny z Konstytucją art. 14 § 2 ordynacji podatkowej, który stanowił, że interpretacje wiążą organy podatkowe i organy kontroli skarbowej. Podobnie w doktrynie, uważa się, że interpretacje ogólne nie wiążą żadnych podmiotów ani organów, ani podatników bowiem nie ma sankcji braku zastosowania się do nich. 

Od roku 2017 Minister Finansów może wydawać ogólne objaśnienia przepisów co do podatków tzw. „objaśnienia podatkowe”. W przeciwieństwie do interpretacji ogólnych istotą ww. objaśnień podatkowych jest objaśnienie praktycznego zastosowania danego przepisu w oparciu o podane przykłady. Celem wprowadzenia objaśnień było zmniejszenie liczby wniosków podatników o wydanie interpretacji indywidualnych. Zastosowanie się do objaśnień przez podatnika ma mu dać ochronę jak w przypadku zastosowania się do interpretacji ogólnej albo interpretacji indywidualnej, niemniej jednak nie jest to przepis prawa i nie może być podstawą do wydania decyzji podatkowej.

Reasumując, tylko przepis powszechnie obowiązującego prawa jest w Polsce źródłem prawa i może być podstawą do kształtowania praw i obowiązków podatnika. Oznacza to, ze zarówno interpretacje (ogólne/indywidualne) jak i objaśnienia podatkowe nie mogą być podstawą do wydania decyzji podatkowej określającej wysokość zobowiązania podatkowego marynarza.

Zwolnienie z PIT i opłacanie zaliczek na podatek – kwestia składania wniosku o ograniczenie poboru zaliczek na podatek.

Od roku 2027 zmianie uległy przesłanki zwolnienia z PIT dla marynarzy, w związku z czym, aby marynarz był uprawniony do złożenia wniosku o ograniczenie poboru zaliczek na podatek musi spełnić łącznie następujące przesłanki:

  1. a) wykonywanie pracy jako marynarz zgodnie z MLC;
  2. b) wykonywanie pracy na statku;
  3. c) bandera statku UE/EOG;
  4. d) statki są używane do przewozu ładunku lub osób w żegludze międzynarodowej

lub wykorzystywane do ratownictwa pełnomorskiego, układania rurociągów, do budowy lub obsługi instalacji morskich, a także statki będące kablowcami, statkami badawczymi lub dźwigami pływającymi

(z wyjątkiem: opodatkowania pracy na holowniku czy pogłębiarce, na których mniej niż 50% czasu pracy faktycznie wykonywanej w ciągu roku stanowił transport morski oraz na statkach świadczących regularne usługi pasażerskie między portami państw członkowskich Unii Europejskiej, w tym promach typu ro-ro, przez marynarzy niebędących obywatelami państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa należącego do Europejskiego Obszaru Gospodarczego);

  1. e) podatnik otrzyma od armatora/kapitana/agencji stosowne zaświadczenie, które jest podstawą do zwolnienia z PIT.

Zgodnie z ww. przesłankami marynarz nie musi spędzić na burcie 183 dni aby kwalifikować się do zwolnienia a zaświadczenie o zwolnieniu z PIT może podpisać także kapitan statku.

Jeżeli w momencie osiągania dochodu w trakcie roku podatkowego przesłanki do zwolnienia z PIT nie są jeszcze formalnie i ostatecznie spełnione to marynarz jest zobowiązany samodzielnie obliczyć i zapłacić zaliczki na podatek – podstawa prawna art. art. 44 ust. 1a pkt 1) ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 226 ze zm.) w związku z art. 44 ust. 3a i 3 e oraz w związku z art. 44 ust 7 tej ustawy.

Samo założenie (intencja/ekspektatywa), że na koniec roku warunki z przepisu wprowadzającego zwolnienie z PIT zostaną spełnione nie zwalnia z obowiązku zapłaty zaliczek – chyba, ze konkretny przepis prawa na to pozwala (są takie w katalogu zwolnień). Natomiast art. 21 ust 1 pkt 23c nie przewiduje zwolnienia z obowiązku zapłaty zaliczek, w związku z czym są należne.

Urząd skarbowy, zgodnie zresztą z przepisami, ocenia obowiązek zapłaty zaliczki wg stanu faktycznego na dzień, w którym zaliczka staje się należna. Jeżeli przepis wymaga uprzedniego spełnienia warunków, które nie zostały spełnione (np. przy płatności pierwszej zaliczki w dniu 20.02.) to zaliczkę należy zapłacić, a ewentualną nadpłatę odzyskać po zakończonym roku (albo zadeklarować ją w PIT albo we wniosku o nadpłatę w zaliczkach, jeżeli PITu nie składamy).

Stąd, aby faktycznie nie płacić zaliczek konieczny jest wniosek o ograniczenie poboru zaliczek na podatek na podstawie art. 22 § 2a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2025 r. poz. 111). W tym celu należy uprawdopodobnić, że na koniec roku wszystkie przesłanki z art. 21 ust 1 pkt 23c zostaną spełnione (kluczowe uprawdopodobnienie).

Co więcej, warunkiem zwolnienia z PIT jest złożenie do odpowiedniego urzędu skarbowego zaświadczenia o zwolnieniu z PIT (ze wskazaniem wszystkich enumeratywnie wymienionych informacji zgodnie z ustawą) w terminie złożenia zeznania podatkowego.

Ministerstwo Finansów w piśmie z dnia 4 listopada 2026 wskazuje, że „od dochodów, które są zwolnione od podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie ustawy, jak i od dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku nie pobiera się zaliczek na podatek. (…) zatem sam przepis art. 21 ust 1 pkt 23c updof daje podatnikowi … prawo do niewpłacania zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych w trakcie roku”.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż brak jest podstawy prawnej do takiego stwierdzenia. Zwolnienie z PIT dla marynarza występuje pod warunkiem zawieszającym spełnienia warunków na koniec roku i dostarczenia do urzędu skarbowego zaświadczenia zawierającego wszelkie wymagane informacje w ustawowym terminie złożenia zeznania podatkowego. Jeżeli marynarz nie spełni tych przesłanek albo nie dostarczy zaświadczenia traci prawo do zwolnienia i zaliczki stają się należne – co oznacza, że organ może domagać się zapłaty odsetek od zaliczek i ma prawo wymierzyć grzywnę za uporczywe niewpłacanie zaliczek w trakcie roku.

Ministerstwo wskazuje, że pracuje nad objaśnieniami podatkowymi, które mają rozwiać wątpliwości w zakresie zwolnienia z PIT i wpłacania zaliczek, ale jak zostało wskazane wcześniej nie są one wiążące dla podatników i można mieć tylko nadzieję, iż będą faktycznie oparte o normy prawa podatkowego obowiązujące w Polsce.

Oczywiście marynarz podejmuje decyzję czy składa wniosek czy nie, niemniej jednak musi być świadomy konsekwencji jakie mogą pojawić się przy nieświadomym powielaniu nieprawnych rozwiązań.

Postanowienie sygnalizacyjne do uchwały 7 sędziów NSA

NSA w trakcie rozpoznawania sprawy naszego Klienta w trybie podjęcia uchwały 7 sędziów NSA (sygn. akt II FSK 785/22) Sąd na podstawie stanowiska skarżącego i odbiegającego od niego stanowiska organów podjął decyzję o wydaniu postanowienia sygnalizacyjnego w oparciu o art. 155 § 1 ppsa.

Główną podstawą do wydania tego postanowienia był fakt, iż organy podatkowe, w opozycji do stanowiska Ministerstwa Finansów i Gospodarki, odmiennie interpretują przepisy Konwencji. Nie może dochodzić do sytuacji, gdzie wykładnia i stosowanie przepisów prawa przez organy podatkowe odbiega od założeń ustawodawcy co godzi w podstawową zasadę postępowania podatkowego – zasadę zaufania do organów podatkowych (art. 121 § 1 o.p). jest to bardzo istotne, jak wskazał Sąd, gdy organy podatkowe zajmują bardziej restrykcyjne stanowisko od prezentowanego przez Ministra.

Kolejną kwestią podlegająca sygnalizacji było pojęcie transportu międzynarodowego i przeprowadzenia właściwego tłumaczenia tego pojęcia głównie z języka angielskiego, oraz pojęcia urządzenia przemysłowgo i beneficial owner.

Sąd zobowiązał też Ministerstwo do publikacji aktualnej listy tekstów syntetycznych obowiązujących Polskę umów o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Ministerstwo odpowiadając na sygnalizację wskazało, że:

  1. Podejmie działania zmierzające do zapewnienia jednolitego stosowania przepisów prawa podatkowego, w szczególności wydanie interpretacji ogólnej stosowania przepisów UPO PL-NO. Ponadto Ministerstwo wystąpi do organów KAS z poleceniem bieżącego monitorowania organów podatkowych w tym zakresie.

Odnosząc się do tych informacji należy wskazać, iż tak interpretacja została wydana a organy nadal wymagają od podatnika przedstawienia formalnego potwierdzenia zapłaty podatku za granica, aby w Polsce „nabyć prawo” do ulgi abolicyjnej. Oznacza to, że ani Ministerstwo nie zapewniło jednolitego stosowania prawa ani organy KAS nie weryfikują działań podległych organów podatkowych.

  1. Zawieranie umów międzynarodowych następuje w oparciu o szereg przepisów prawa i nie występują tam uchybienia proceduralne przy negocjowaniu, podpisywaniu i ratyfikacji umów międzynarodowych. Ministerstwo wskazuje, że trudności interpretacyjne wynikają z wielojęzycznego charakteru traktatów oraz zmian zachodzących w realiach gospodarczych i praktyce interpretacyjnej. Ponadto Ministerstwo wskazuje na możliwość prostowania błędów w oparciu o ustawę.

W zakresie powyższego, należy bezsprzecznie uwypuklić, że Ministerstwo wskazuje na trudności interpretacyjne wynikające ze zmiany realiów gospodarczych i praktyki interpretacyjnej, co jest niedopuszczalne. Właśnie taka sytuacja ma miejsce obecnie w przypadku marynarzy i pojęcia transportu międzynarodowego. Organy bez podstawy prawnej usiłują stworzyć nową definicję transportu międzynarodowego, która to będzie wpisywała się w nową praktykę Ministerstwa i ostatecznie doprowadzi do opodatkowania każdego marynarza pracującego na statku specjalistycznym i podnoszącego banderę pozaunijną.

Ministerstwo zobowiązało się również do monitorowania praktyki stosowania umów o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz orzecznictwa sądów administracyjnych w celu identyfikacji dalszych obszarów wymagających działań porządkujących.

Biorąc pod uwagę brak zajęcia stanowiska w zakresie definicji pojęć problematycznych i ustalenia właściwej treści umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (ich tłumaczenia) nie można spodziewać się wdrożenia procedur monitorujących innych zaniedbań.

  1. Ministerstwo zobowiązało się do publikacji tekstów jednolitych umów międzynarodowych, co jest konieczne.

Reasumując, pismo Ministerstwa nic nie zmienia w sytuacji prawno-podatkowej marynarzy. Sygnalizacja ze strony NSA miała kluczową misję – zabezpieczenie jednolitego stosowania przez organy. Ze strony Ministerstwa Finansów nie zostały podjęte żadne kroki w tym zakresie, bowiem organy nadal wszczynają postępowania podatkowe i powołują się na przesłankę braku zapłaty podatku za granicą. Oznacza to, że mimo podjęcia uchwały 7 Sędziów NSA organy nadal stosują swoją praktykę interpretacyjna i marynarze będą musieli bronić swoich praw przed sądem.

Pojęcie transportu międzynarodowego.

Występując w imieniu polskich marynarzy Rzecznik Praw Obywatelskich skierował do Ministra Finansów wystąpienie w zakresie trudności ze skorzystaniem przez marynarzy z tzw. ulgi abolicyjnej w związku z rozbieżnościami w definicji „transportu międzynarodowego”. W odpowiedzi udzielonej Rzecznikowi poinformowano, że nie występują wątpliwości w zakresie definicji transportu międzynarodowego uzasadniające zastosowanie zasady in dubio pro tributario wyrażonej w art. 2a ustawy Ordynacja podatkowa.

Oznacza to, że Ministerstwo nie widzi przeszkód (pomimo postanowienia sygnalizacyjnego) aby stworzyć, nieprawnie, niejako ustawodawca, nową definicję pojęcia transport międzynarodowy zgodnie z założoną przez Ministerstwo nową praktyka interpretacyjną (vide. powyżej w zakresie interpretacji pojęć zgodnie ze zmieniającą się praktyka interpretacyjną).

Dzieje się to pod płaszczem wprowadzenia korzystnych dla marynarzy nowych przepisów tj. zwolnienia z PIT na rok 2027 i zrezygnowania z przesłanki 183 dni. Co więcej, w ustawie wprost wskazano jakie statki specjalistyczne (offshorowe) mogą skorzystać ze zwolnienia z PIT niejako przyznając, że nie są one eksploatowane w transporcie międzynarodowym i nie można do nich stosować postanowień UPO.

Niestety, daje to możliwość zwolnienia z PIT bardzo małej grupie marynarzy – a co z resztą? Oczywiście Ministerstwo zmierza do tego by za wszelką cenę opodatkować tych marynarzy – także wstecz – zauważalne jest wszczynanie postępowań podatkowych w przypadku statków offshore za lata 2021-2025.

Czekamy na wprowadzenie przez Ministerstwo przepisów/interpretacji/objaśnień mających na celu ujednolicenie definicji transportu międzynarodowego. Niemniej jednak, zapoznając się z projektami, należy wskazać, iż organy podatkowe za cel obrały sobie marynarzy zatrudnionych na statkach specjalistycznych. W tym miejscu należy odnieść się do wszelkich celów traktatowych (na które powołuje się Ministerstwo), które wskazywały na objęcie postanowieniami umów międzynarodowych wszystkie statki (poza kabotażem) bez rozróżnienia na ich rodzaj, bowiem w czasach zawierania umów o unikaniu podwójnego opodatkowania nie istniały tak szeroko rozwinięte rozwiązania w zakresie eksploatacji statków. Nie można, w związku ze zmianą realiów życia i świata, dyskryminować ludzi, którzy jeszcze 30 lat temu nie myśleli na jakim statku mogą a na jakim nie mogą podjąć pracy.

Podsumowanie

Mając na uwadze powyższe należy podjąć działania mające wpływ na kształt nowych objaśnień/interpretacji Ministerstwa. Niemniej jednak, mimo prowadzenia konsultacji i opiniowania projektów, Ministerstwo Finansów ewidentnie realizuje profiskalną politykę państwa, która ma na celu opodatkowanie jak największej grupy polskich marynarzy w oparciu o „prawo urzędnicze” a nie w efekcie stosowania powszechnie obowiązującego prawa podatkowego w Polsce.

Z całą mocą należy podkreślić, iż żadne pismo ze strony Ministerstwa Finansów, które może być zakwalifikowane nawet jako interpretacja ogólna lub objaśnienia nie daje w istocie marynarzowi realnej ochrony prawnej. Tak wynika z praktyki.

Powyższe jest szczególnie ważne, gdy takie pismo stoi w ewidentnej sprzeczności z prawem podatkowym, bowiem organy podatkowe będą w pierwszej kolejności, tam, gdzie jest to dla nich korzystne, opierać swoją praktykę na przepisach prawa podatkowego, a w zakresach, gdzie dla aparatu skarbowego prawo „nie działa” zgodnie założeniami pojawia się „prawo urzędnicze” i różne linie interpretacyjne. Dla podatnika problemem jest to, że nawet jeśli zgodnie z prawem przysługują mu określone przywileje podatkowe musi bardzo często przez lata zwalczać niezgodne z prawem stanowiska aparatu skarbowego zmierzające do bezpodstawnego opodatkowania marynarza. Niestety bardzo często kontrola sądowo administracyjna zawodzi.

To co również wymaga podkreślenia to fakt, iż skutki decyzji podjętych przez marynarzy w oparciu o pismo MF będą zweryfikowane na przestrzeni najbliższych prawie 6 lat, co kreuje bardzo duże ryzyka podatkowe dla marynarza.

Radca prawny - Mateusz Romowicz

Współautorem jest  radca prawny Ewelina Zgódka.

www.kancelaria-gdynia.eu

www.facebook.com/Legal.Marine.Mateusz.Romowicz

Autorzy pracują w Kancelarii Radcy Prawnego Legal Consulting - Mateusz Romowicz.

1 1 1
Waluta Kupno Sprzedaż
USD 3.6182 3.6912
EUR 4.2232 4.3086
CHF 4.5137 4.6049
GBP 4.8868 4.9856

Newsletter