2015.04.28 - Odpowiedzialność pilota morskiego w teorii i praktyce

Wstęp Pilotaż jest jednym z najstarszych, najmniej znanych zawodów, a mimo to jest jednym z najważniejszych w dziedzinie bezpieczeństwa morskiego. Ekonomia i zagrożenie dla środowiska ze strony dzisiejszych dużych statków towarowych czyni rolę pilota niezwykle istotną. Problem odpowiedzialności prawnej pilota morskiego jest zagadnieniem bardzo ciekawym oraz wbrew pozorom niejednolitym. W poniższym artykule wskażemy na wybrane kwestie dotyczące sytuacji prawnej pilota morskiego biorąc pod uwagę polskie regulacje kodeksowe i doświadczenia praktyczne. Pilotaż Morski w ujęciu kodeksowym  Szczegółowe regulacje dotyczące definicji pilota morskiego, jego odpowiedzialności, uprawnień i obowiązków oraz dotyczące tzw. umowy pilotowej zawierają art. 220 – 230 Kodeksu morskiego. Pojęciem pilotażu obejmuje się „zorganizowane usługi pilotowe świadczone na rzecz statku, mające charakter wykwalifikowanego doradztwa potrzebnego kapitanowi statku na akwenach trudnych pod względem nawigacyjnym lub jemu nieznanych" Istotnym jest fakt, iż co do zasady w czasie pilotowania statku pilot działa pod kierownictwem jego kapitana, który z tego względu pozostaje odpowiedzialny za kierownictwo statku, jednakże udziela pilotowi wszelkich informacji dotyczących właściwości nawigacyjnych statku. Pilotaż może być dobrowolny lub obowiązkowy. Pilotaż dobrowolny zależy od potrzeb i decyzji kapitana, który może – np. gdy nie zna wód – skorzystać z usług pilota, nawet jeżeli nie ma takiego obowiązku. Stosuje się go najczęściej poza granicami morza terytorialnego. Pilotaż obowiązkowy polega na wymogu korzystania z usług pilota na określonych wodach (np. przy wchodzeniu i wychodzeniu z wielu portów, na obszarze kanałów i cieśnin itp.) ze względu na szczególne warunki nawigacyjne tych wód: prądy, głębokość, szerokość itp. W Polsce dyrektorzy urzędów morskich mogą przyjąć przepisy, na podstawie których pilotaż jest obowiązkowy na określonym akwenie i przy wejściu do portu lub dla określonych statków. „Umowa pilotowa”  Usługi pilotowe, tak pilotażu dobrowolnego, jak i obowiązkowego, świadczy się na podstawie umowy (która jest odmianą umowy o świadczeniu usług) zawieranej pomiędzy armatorem statku i pilotem lub organizmem zrzeszającym lub zatrudniającym pilotów. W praktyce umowy pilotażu obowiązkowego zawiera armator z organizmem zrzeszającym lub zatrudniającym pilotów, a umowy pilotażu dobrowolnego zawiera armator z samym pilotem. Z umowy tej wynika zobowiązanie pilota do świadczenia usługi i armatora do wynagrodzenia pilota (w pilotażu obowiązkowym na podstawie przyjętej taryfy) i do zapewnienia mu zakwaterowania i wyżywienia na statku. Kwalifikacje pilota morskiego Usługi pilotażu świadczone są przez prywatnych przedsiębiorców, jednakże działają oni pod nadzorem państwowym. Kwalifikacje pilotów określa rozporządzenie z dnia 23 stycznia 2003 r. w sprawie kwalifikacji zawodowych pilotów morskich. Rozporządzenie określa: wymagania kwalifikacyjne pilota morskiego, warunki wymagane do uzyskania uprawnień pilotowych, warunki przyznawania dokumentów kwalifikacyjnych i uprawnień, wzory dokumentów kwalifikacyjnych oraz uprawnienia dyrektora urzędu morskiego w zakresie sprawowania nadzoru nad pilotażem. Dokumentem uprawniającym do świadczenia usług pilotowych w pilotażu morskim jest dyplom pilota morskiego lub dyplom pilota pełnomorskiego. Dyplom pilota morskiego uprawnia do świadczenia usług pilotowych na akwenie, na który został wydany. Dyplom wydawany jest przez dyrektora urzędu morskiego właściwego terytorialnie dla rejonu pilotowego, w którym kandydat na pilota odbywał praktykę pilotową. Dyplom pilota pełnomorskiego uprawnia do świadczenia usług pilotowych na morzu terytorialnym i pozostałych akwenach Morza Bałtyckiego. Dyplom wydawany jest przez dyrektora urzędu morskiego w Gdyni oraz dyrektora urzędu morskiego w Szczecinie. Piloci posiadający wymagane dyplomy zostają wpisani na listę pilotów przez dyrektora właściwego terytorialnie urzędu morskiego. Podobny wymóg znajdujemy w art. 107 ustawy o bezpieczeństwie morskim, zgodnie z którym usługi pilotowe mogą być wykonywane wyłącznie przez osoby posiadające kwalifikacje pilota morskiego potwierdzone odpowiednim dokumentem. Ustawa wskazuje ponadto, że dokumenty stwierdzające uzyskanie kwalifikacji pilota morskiego lub szczególnych uprawnień pilotowych (warunkujących wykonywanie usług pilotowych na określonych rodzajach statków oraz na określonych trasach lub akwenach) wydają dyrektorzy urzędów morskich. Za wydanie dokumentów pobiera się opłatę, która stanowi dochód budżetu państwa. Piloci posiadający wymagane dyplomy zostają wpisani na listę pilotów – na ich własny wniosek – przez dyrektora właściwego terytorialnie urzędu morskiego. Dyrektor właściwego terytorialne urzędu morskiego ma również prawo do skreślenia pilota z listy. Odpowiedzialność pilota Zgodnie z przepisami aktualnie obowiązującego kodeksu morskiego, za szkodę wobec osób trzecich wyrządzoną przez pilota (tak jak za szkodę wyrządzoną przez członka załogi) odpowiada armator. Z kolei pilot odpowiada wobec armatora za szkodę, ale jego odpowiedzialność jest ograniczona. Kodeks morski ustanawia jako limit ograniczenia odpowiedzialności 20-krotność opłaty pilotowej. Zasada ograniczenia odpowiedzialności pilota jest stosowana w wielu krajach (np. w Wielkiej Brytanii, USA, Australii, Francji, Belgii). Jeżeli roszczenia wnosi zagraniczny wierzyciel, w którego kraju granica odpowiedzialności pilota jest niższa, to zastosowanie ma ten niższy pułap. Pilot traci prawo do ograniczenia odpowiedzialności, o którym mowa powyżej, jeżeli szkoda została przez niego spowodowana umyślnie lub w wyniku rażącego niedbalstwa. To wyłączenie ograniczenia odpowiedzialności jest nowe, jako że przepis nie miał swojego odpowiednika w poprzednim kodeksie. Umyślność wyrządzenia szkody przez pilota to sytuacja zupełnie wyjątkowa. Umyślność po stronie pilota to zamierzone podjęcie działania sprzecznego z jego obowiązkiem, czyli zamierzone udzielenie kapitanowi błędnej informacji czy rady lub zamierzone zaniechanie udzielenia mu właściwej informacji, czy rady ze skutkiem w postaci szkody. Niedbalstwo natomiast jest bardziej prawdopodobne, bo niedbalstwo to niezachowanie należytej staranności. Wartym odnotowania jest fakt, iż to nie pilot jako taki, ale podmiot zatrudniający pilota (czyli przedsiębiorca) odpowiada wobec armatora za szkodę wyrządzoną przez pilota. Nawet zmiana brzmienia art. 225 kodeksu morskiego, w porównaniu z poprzednim nic w tej materii nie zmieniła i nie oznacza, że w obecnym stanie prawnym za szkodę odpowiadać będzie pilot jako taki. Umieszczając ten przepis w kontekście funkcjonowania pilotażu i nie zapominając, że usługa jest świadczona na podstawie umowy pilotowej, której stronami są „armator" i „przedsiębiorca świadczący usługi pilotowe", należy przyjąć, że za szkodę nadal odpowiada podmiot zatrudniający pilota. Mając na uwadze powyższe, należy wskazać, że obecnie przedsiębiorcom pilotowym, a tym samym pilotom jako takim, pozostaje tylko dbałość o możliwie najwyższe kwalifikacje i umiejętności pilotów (faktycznie, a nie formalnie). Oczywiście przedsiębiorcy pilotowemu w stosunku do pilota przysługuje roszczenie regresowe, aczkolwiek należy potraktować to jako ostateczność, na ogół nie przynoszącą naprawienia szkody wobec zdecydowanej dysproporcji między rozmiarem możliwej szkody "pilotowej" a majątkiem pilota, odpowiedzialnym za taką szkodę. Przedawnienie roszczeń przeciwko pilotom i organizmom ich zrzeszającym z tytułu wykonania umowy o usługi pilotowe wynosi 2 lata. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, iż każdy pilot jest odpowiedzialny przed Kapitanem Portu za należyte wykonywanie czynności pilotowych oraz prawidłowe wykonywanie obowiązków takich jak m.in.: zapoznanie się przed rozpoczęciem pilotowania z parametrami statku, jego właściwościami manewrowymi i sprawnością techniczną, wypełnienie prawidłowo i czytelnie kwitu pilotowego, odnotowanie w kwicie pilotowym przerwy w wykonywaniu usługi (powyżej 30 min.) i jej przyczynie, wystawienie kwitu pilotowego w przypadku nie wykonania usługi z jednoczesnym podaniem przyczyn jej nie wykonania, sporządzenie meldunku i szkicu w przypadku awarii, omówienie z kierownikami holowników przewidywanego manewru i ramowego planu działania. W przypadku przejęcia osobistego pilotowania przez kapitana statku, pilot obowiązany jest przekazywać jego polecenia holownikom i cumownikom, oraz zawiadomić Kapitanat Portu o zaistniałej sytuacji. Podsumowanie Jak wynika z niniejszego artykułu rola pilota morskiego często bywa nie do przecenienia. Pilot przeprowadza statki poprzez niebezpieczne lub zatłoczone wody, takie jak porty, kanały i ujścia rzek. Jednak z reguły pilot jest tylko doradcą, a to kapitan statku w dalszym ciągu pozostaje, w aspekcie prawnym, odpowiedzialnym za statek (w niektórych kanałach zasada ta ulega modyfikacjom). Służenie pomocą, radą i doświadczeniem w kierowaniu statkiem oraz znajomością warunków lokalnych i obowiązujących przepisów kapitanowi pilotowanego statku, sprawia, iż w wielu sytuacjach to pilot morski pełni kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa statku.       Radca prawny - Mateusz Romowicz   Współautorem artykułu jest prawnik Paweł Zboina.   http://www.kancelaria-gdynia.eu   www.facebook.com/Legal.Marine.Mateusz.Romowicz   Autorzy pracują w Kancelarii Radcy Prawnego Legal Consulting - Mateusz Romowicz.

2015.04.28 - Nowa marina w Szczecinie

Stara, a właściwie zupełnie nowa, odrestaurowana rzeźnia w porcie gościła w poniedziałek dziennikarzy, żeglarzy, przedstawicieli z Niemiec oraz władz Szczecina z Piotrem Krzystkiem na czele. Powodem była konferencja prasowa na temat dobiegającego końca pierwszego etapu budowy mariny żeglarskiej na Kanale Duńczycy. więcej »

2015.04.27 - NIK o rozwoju obszarów rybackich - nie uniknięto nieprawidłowości

Lokalne Strategie Rozwoju Obszarów Rybackich w Polsce zostały opracowane i wdrożone stosownie do obowiązujących uregulowań. Liczba utworzonych lub utrzymanych miejsc pracy dzięki środkom z UE była jednak mniejsza od zakładanej. Przy procedowaniu rozdzielania funduszy nie ustrzeżono się też zagrożeń o charakterze korupcyjnym. więcej »

2015.04.27 - Ochrona brzegów morskich - inwestycja w dobro wspólne

27 kwietnia 2015 r., na zaproszenie Dyrektora Urzędu Morskiego w Słupsku Tomasza Bobina, wiceminister Dorota Pyć uczestniczyła w prezentacji zakończonych robót budowlanych, zrealizowanych w ramach projektu "Ochrona brzegów morskich na terenie Centralnego Poligonu Sił Powietrznych Wicko Morskie". więcej »

2015.04.27 - Dobre wieści dla Odry: umowa z RFN podpisana

Po wielu latach starań i uzgodnień w poniedziałek podpisano polsko-niemiecką umowę o wspólnej poprawie sytuacji na drogach wodnych na pograniczu. Chodzi przede wszystkim o zapewnienie skutecznej pracy lodołamaczy na Odrze i ochronę przeciwpowodziową, a przy okazji poprawę warunków dla żeglugi śródlądowej. więcej »

2015.04.27 - Szybkim promem na Ibizę

Już 12 czerwca Balearia wznowi realizowane szybkim promem połączenie na Ibizę. Nowoczesna jednostka będzie pływać z Walencji do portu Sant Antoni de Portmany na zachodnim wybrzeżu wyspy. więcej »

2015.04.27 - Dziwnów: Wykonawca powinien zakończyć modernizację portu rybackiego jeszcze w wakacje

Port ma być gotowy pod koniec wakacji. Na 4 lipca w zmodernizowanym obiekcie zaplanowano Festyn Rybaka. więcej »

2015.04.27 - 50 lat 8. Flotylli Obrony Wybrzeża

W środę, 29 kwietnia, 8. Flotylla Obrony Wybrzeża obchodzić będzie 50. rocznicę utworzenia. Z tej okazji zapraszają do wspólnego świętowania oraz skorzystania z przygotowanych specjalnie dla mieszkańców Świnoujścia i ich gości atrakcji. więcej »

2015.04.27 - Rozpoczęto budowę nowego terminala DFDS w Dunkierce

W środę odbyło się oficjalne rozpoczęcie prac nad nowym terminalem w Dunkierce, który będzie umożliwiał przeprawy przez Kanał La Manche. Podczas ceremonii położono pierwszy kamień pod budowę nowego terminala. więcej »

2015.04.27 - Indie: Ponad 3 miliardy dolarów za trzy fregaty

Koncern stoczniowy GRSE otrzymał od indyjskiej marynarki wojennej największe w historii zamówienie na zbudowanie trzech fregat w technologii stealth za około 3,1 miliarda dolarów. więcej »

2015.04.27 - Miedziowiec z Sybillą

Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku otrzymało nagrodę Sybilla 2014 za opracowanie naukowe wraku średniowiecznego statku tzw. Miedziowca i jego ładunku. Wyróżnienie to jest najwyższą formą uznania osiągnięć w polskim muzealnictwie. więcej »

2015.04.27 - Jakie żaglowce przypłyną do Szczecina?

Wiadomo już, jakie żaglowce zacumują w Szczecinie podczas "Baltic Tall Ships Regatta" - imprezy angielskiego stowarzyszenia STI. Szczecinianie zobaczą 49 statków. więcej »

2015.04.27 - Delegacja z Albanii w Morskim Oddziale Straży Granicznej

W Morskim Oddziale Straży Granicznej przebywała w dniach 21 – 25 kwietnia z wizytą studyjną delegacja przedstawicieli Policji Migracyjnej i Granicznej Albanii oraz Międzynarodowego Centrum Operacji Morskich odpowiedzialnego za ochronę granicy morskiej. więcej »

2015.04.24 - Spółka Aluship Technology realizuje nowe zamówienia dla zagranicznych kontrahentów [VIDEO]

Spółka Aluship Technology, znany producent aluminiowych konstrukcji okrętowych i offshore zlokalizowana na terenie byłej Stoczni Gdańskiej, jest w trakcie realizacji zamówień dla dwóch różnych kontrahentów: stoczni Oceanco w Holandii oraz grupy Apply Leirvik w Norwegii. więcej »